อพฺยากตปทวิปากุทฺธารกถา

อฏฺฐมหาวิปากจิตฺตวณฺณนา

[๔๙๘] อิทานิ อฏฺฐ มหาวิปากจิตฺตานิ ทสฺเสตุํ ปุน "กตเม ธมฺมา อพฺยากตา"ติอาทิ อารทฺธํ. ตตฺถ ปาลิยํ นยมตฺตํ ทสฺเสตฺวา สพฺพวารา สงฺขิตฺตา, เตสํ อตฺโถ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. โย ปเนตฺถ วิเสโส, ตํ ทสฺเสตุํ "อโลโภ อพฺยากตมูลนฺ"ติอาทิ วุตฺตํ. ยมฺปิ น วุตฺตํ, ตํ เอวํ เวทิตพฺพํ:- โย หิ กามาวจรกุสเลสุ กมฺมทฺวารกมฺมปถปุญฺญกิริยาวตฺถุเภโท วุตฺโต, โส อิธ นตฺถิ. กสฺมา? อวิญฺญตฺติชนกโต อวิปากธมฺมโต ตถาอปฺปวตฺติโต จ. ยาปิ ๑- เยวาปนเกสุ กรุณามุทิตา วุตฺตา. ตา สตฺตารมฺมณตฺตา วิปาเกสุ น สนฺติ, เอกนฺตปริตฺตารมฺมณานิ หิ กามาวจรวิปากานิ. น เกวลญฺจ กรุณามุทิตา, วิรติโยเปตฺถ น สนฺติ. "ปญฺจ สิกฺขาปทานิ กุสลาเนวา"ติ ๒- หิ วุตฺตํ.

อสงฺขารสสงฺขารวิธานญฺเจตฺถ กุสลโต เจว ปจฺจยเภทโต จ เวทิตพฺพํ. อสงฺขาริกสฺส หิ กุสลสฺส อสงฺขาริกเมว วิปากํ, สสงฺขาริกสฺส สสงฺขาริกํ. พลวปจฺจเยหิ จ อุปฺปนฺนํ อสงฺขาริกํ, อิตเรหิ อิตรํ. หีนาทิเภเทปิ อิมานิ หีนมชฺฌิมปณีเตหิ ฉนฺทาทีหิ อนิปฺผาทิตตฺตา หีนมชฺฌิมปณีตานิ นาม น