อิทานิ วิปากุทฺธารกถาย มาติกา ฐเปตพฺพา. ติปิฏกจูฬนาคตฺเถโร ตาว อาห "เอกาย กุสลเจตนาย โสฬส วิปากจิตฺตานิ อุปฺปชฺชนฺติ, เอตฺเถว ทฺวาทสกมคฺโคปิ อเหตุกฏฺฐกมฺปี"ติ. โมรวาปีวาสิมหาทตฺตตฺเถโร ปนาห "เอกาย

อิมสฺมึ ฐาเน สาเกตกปญฺหํ นาม คณฺหึสุ. สาเกตเก กิร อุปาสกา สาลายํ นิสีทิตฺวา "กินฺนุ โข เอกาย เจตนาย กมฺเม อายูหิเต เอกา ปฏิสนฺธิ โหติ, อุทาหุ นานา"ติ ปญฺหํ ๑- สมุฏฺฐาเปตฺวา นิจฺเฉตุํ อสกฺโกนฺตา อาภิธมฺมิกตฺเถเร อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉึสุ. เถรา "ยถา เอกสฺมา อมฺพพีชา เอโกว องฺกุโร นิกฺขมติ, เอวํ เอกาว ปฏิสนฺธิ โหตี"ติ สญฺญาเปสุํ. เอกทิวสํ ๒- "กินฺนุ โข นานาเจตนาหิ กมฺเม อายูหิเต ปฏิสนฺธิโย นานา โหนฺติ, อุทาหุ เอกา"ติ ปญฺหํ สมุฏฺฐาเปตฺวา นิจฺเฉตุํ อสกฺโกนฺตา เถเร ปุจฺฉึสุ. เถรา "ยถา พหูสุ อมฺพพีเชสุ โรปิเตสุ พหู องฺกุรา นิกฺขมนฺติ, เอวํ พหุกาว ปฏิสนฺธิโย โหนฺตี"ติ สญฺญาเปสุํ.

อปรมฺปิ อิมสฺมึ ฐาเน อุสฺสนฺนกิตฺตนํ ๓- นาม คหิตํ. อิเมสญฺหิ สตฺตานํ โลโภปิ อุสฺสนฺโน โหติ, โทโสปิ โมโหปิ อโลโภปิ อโทโสปิ อโมโหปิ. ตํ เนสํ อุสฺสนฺนภาวํ โก นิยาเมตีติ? ปุพฺเพ เหตุ นิยาเมติ. กมฺมายูหนกฺขเณเยว นานตฺตํ โหติ. กถํ? ยสฺส หิ กมฺมายูหนกฺขเณ โลโภ พลวา โหติ, อโลโภ มนฺโท, อโทสาโมหา พลวนฺโต, โทสโมหา มนฺทา, ตสฺส มนฺโท อโลโภ โลภํ ปริยาทาตุํ น สกฺโกติ, อโทสาโมหา ปน พลวนฺโต โทสโมเห ปริยาทาตุํ สกฺโกนฺติ. ตสฺมา โส เตน กมฺเมน ทินฺนปฏิสนฺธิวเสน นิพฺพตฺโต ลุทฺโธ โหติ, สุขสีโล อกฺโกธโน, ปญฺญวา ปน โหติ วชิรูปมญฺญาโณติ.