สเจ ปน ภวงฺคํ อาวฏฺเฏติ, กิริยามโนธาตุยา ภวงฺเค อาวฏฺฏิเต โวฏฺฐวนํ อปาเปตฺวาว อนฺตรา จกฺขุวิญฺญาเณ วา สมฺปฏิจฺฉนฺเน วา สนฺตีรเณ วา ฐตฺวา นิวตฺติสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. โวฏฺฐวเน ๒- ปน ฐตฺวา เอกํ วา เทฺว วา จิตฺตานิ วตฺตนฺติ. ตโต อาเสวนํ ลภิตฺวา ชวนฏฺฐาเน ฐตฺวา ปุน ภวงฺคํ โอตรติ, อิทมฺปิ อารมฺมณทุพฺพลตาย เอวํ โหติ. อยํ ปน วาโร "ทิฏฺฐํ วิย เม, สุตํ วิย เม"ติอาทีนิ วจนกาเล ลพฺภติ. อยมฺปิ ทุติโย โมฆวาโร.

อปรสฺส กิริยามโนธาตุยา ภวงฺเค อาวฏฺฏิเต วีถิจิตฺตานิ อุปฺปชฺชนฺติ, ชวนํ ชวติ. ชวนปริโยสาเน ปน ตทารมฺมณสฺส วาโร, ตสฺมึ อนุปฺปนฺเนเยว ภวงฺคํ โอตรติ. ตตฺรายํ อุปมา:- ยถา หิ นทิยา อาวรณํ พนฺธิตฺวา มหามาติกาภิมุเข อุทเก กเต อุทกํ คนฺตฺวา อุโภสุ ตีเรสุ เกทาเร ปูเรตฺวา อติเรกํ กกฺกฏกมคฺคาทีหิ ปลายิตฺวา ปุน นทิเมว โอตรติ, เอวเมตํ ทฏฺฐพฺพํ. เอตฺถ หิ นทิยํ อุทกปฺปวตฺตนกาโล วิย ภวงฺควีถิปฺปวตฺตนกาโล, อาวรณพนฺธนกาโล วิย กิริยามโนธาตุยา ภวงฺคสฺส อาวฏฺฏนกาโล, มหามาติกาย อุทกปฺปวตฺตนกาโล วิย วีถิจิตฺตปฺปวตฺติ, อุโภสุ ตีเรสุ เกทารปูรณํ วิย ชวนํ กกฺกฏกมคฺคาทีหิ ปลายิตฺวา ปุน อุทกสฺส นทีโอตรณํ วิย ชวนสฺส ๓- ชวิตฺวา ตทารมฺมเณ อนุปฺปนฺเนเยว ปุน ภวงฺโคตรณํ. เอวํ ภวงฺคโอตรณจิตฺตานมฺปิ คณนปโถ ๔- นตฺถิ. อิทมฺปิ ๕- อารมฺมณทุพฺพลตาย เอวํ โหติ. อยํ ตติโย โมฆวาโร.

@๔ ม. คณนา นาม ๕ ฉ.ม. อิทญฺจาปิ