ยทา ปน ตสฺมึ ทฺวาเร อิฏฺฐมชฺฌตฺตารมฺมณํ อาปาถมาคจฺฉติ, ตตฺราปิ วุตฺตนเยเนว ตโย โมฆวารา ลพฺภนฺติ. ยสฺมา ปน อารมฺมเณน เวทนา ปริวตฺตติ, ตสฺมา ตตฺถ อุเปกฺขาสหคตํ สนฺตีรณํ จตุนฺนญฺจ อุเปกฺขาสหคต- มหากุสลชวนานํ ปริโยสาเน จตฺตาริ อุเปกฺขาสหคตมหาวิปากจิตฺตาเนว ตทารมฺมณภาเวน ปติฏฺฐหนฺติ. ตานิปิ วุตฺตนเยเนว อาคนฺตุกภวงฺคํ, ตทารมฺมณนฺติ จ เทฺว นามานิ ลภนฺติ. ปิฏฺฐิภวงฺคานีติปิ วุจฺจนฺติเอว. อิติ อิมานิ ปญฺจ ปุริเมหิ สตฺตหิ สทฺธึ ทฺวาทส โหนฺติ. เอวํ จกฺขุทฺวาเร ทฺวาทส, โสตทฺวาราทีสุ ทฺวาทส ทฺวาทสาติ สมสฏฺฐี โหนฺติ. เอวํ เอกาย เจตนาย กมฺเม อายูหิเต สมสฏฺฐี วิปากจิตฺตานิ อุปฺปชฺชนฺติ, อคฺคหิตคฺคหเณน ปน จกฺขุทฺวาเร ทฺวาทส, โสตฆานชิวฺหากายวิญฺญาณานิ จตฺตารีติ โสฬส โหนฺติ.

อิมสฺมึ ฐาเน อมฺโพปมํ นาม คณฺหึสุ. เอโก กิร ปุริโส ผลิตมฺพรุกฺขมูเล สสีสํ ปารุปิตฺวา นิปนฺโน นิทฺทายติ. อเถกํ อมฺพปกฺกํ วณฺฏโต มุจฺจิตฺวา ตสฺส กณฺณสกฺขลึ ปุญฺฉมานํ ๑- วิย `ถนฺ'ติ ๒- ภูมิยํ ปตติ, ๓- โส ตสฺส สฺทเทน ปพุชฺฌิตฺวา อุมฺมีเลตฺวา ๔- โอโลเกสิ. ตโต หตฺถํ ปสาเรตฺวา ผลํ คเหตฺวา มทฺเทตฺวา อุปสิงฺฆิตฺวา ปริภุญฺชิ.

ตตฺถ ตสฺส ปุริสสฺส อมฺพรุกฺขมูเล นิทฺทายนกาโล วิย ภวงฺคสมงฺคิกาโล, อมฺพปกฺกสฺส วณฺฏโต มุจฺจิตฺวา กณฺณสกฺขลึ ปุญฺฉมานสฺส ปตนกาโล วิย อารมฺมณสฺส ปสาทฆฏฺฏนกาโล, ปตนสทฺเทน ๕- ปพุชฺฌนกาโล วิย กิริยามโนธาตุยา ภวงฺคสฺส อาวฏฺฏิตกาโล, อุมฺมีเลตฺวา โอโลกิตกาโล วิย จกฺขุวิญฺญาณสฺส ทสฺสนกิจฺจสาธนกาโล, หตฺถํ ปสาเรตฺวา คหิตกาโล วิย วิปากมโนธาตุยา อารมฺมณสฺส สมฺปฏิจฺฉนฺนกาโล, ๖- คเหตฺวา มทฺทิตกาโล วิย วิปากมโน- วิญฺญาณธาตุยา อารมฺมณสฺส สนฺตีรณกาโล, อุปสิงฺฆิตกาโล วิย กิริยามโน- วิญฺญาณธาตุยา อารมฺมณสฺส ววฏฺฐาปิตกาโล, ปริภุตฺตกาโล วิย ชวนสฺส อารมฺมณรสํ อนุภวิตกาโล. อยํ อุปมา กึ ทีเปติ? "อารมฺมณสฺส ปสาทฆฏฺฏนเมว กิจฺจํ, เตน ปสาเท ฆฏฺฏิเต กิริยามโนธาตุยา ภวงฺคาวฏฺฏนเมว, จกฺขุวิญฺญาณสฺส ทสฺสนมตฺตกเมว, วิปากมโนธาตุยา อารมฺมณสมฺปฏิจฺฉนฺน- มตฺตกเมว, วิปากมโนวิญฺญาณธาตุยา อารมฺมณสนฺตีรณมตฺตกเมว, กิริยามโน- วิญฺญาณธาตุยา อารมฺมณววฏฺฐาปนมตฺตกเมว กิจฺจํ, เอกนฺเตน ปน อารมฺมณรสํ ชวนเมว อนุภวตี"ติ ทีเปติ.