อิทํ โอปมฺมํ กึ ทีเปติ? อารมฺมณสฺส ปสาทฆฏฺฏนมตฺตเมว กิจฺจํ, กิริยามโนธาตุยา ภวงฺคาวฏฺฏนมตฺตเมว, จกฺขุวิญฺญาณาทีนํ ทสฺสนสมฺปฏิจฺฉนฺนสนฺตีรณววฏฺฐาปนมตฺตาเนว กิจฺจานิ, เอกนฺเตน ปน ชวนเมว อารมฺมณรสํ อนุโภตีติ อิทํ ๒- ทีเปติ.

"คามิลโก"ติ สมฺพหุลา คามทารกา อนฺตรวีถิยํ ปํสุกีฬํ กีฬนฺติ, ตตฺเถกสฺส หตฺเถ กหาปโณ ปฏิหญฺญิ, โส "มยฺหํ หตฺเถ ปฏิหตํ กินฺนุ โข เอตนฺ"ติ อาห, อเถโก "ปณฺฑรํ เอตนฺ"ติ อาห. อปโร สห ปํสุนา คาฬฺหํ คณฺหิ, อญฺโญ "ปุถุลํ จตุรสฺสํ เอตนฺ"ติ อาห, อปโร "กหาปโณ เอโส"ติ อาห. อถ นํ อาหริตฺวา มาตุยา อทํสุ, ๓- สา กมฺเม อุปเนสิ.

ตตฺถ สมฺพหุลานํ ทารกานํ อนฺตรวีถิยํ กีฬนฺตานํ นิสินฺนกาโล วิย ภวงฺคจิตฺตปฺปวตฺติ ทฏฺฐพฺพา, กหาปณสฺส หตฺเถ ปฏิหตกาโล วิย อารมฺมเณน ปสาทสฺส ฆฏฺฏิตกาโล, "กินฺนุ โข เอตนฺ"ติ วุตฺตกาโล วิย ตํ อารมฺมณํ คเหตฺวา กิริยามโนธาตุยา ภวงฺคสฺส อาวฏฺฏิตกาโล, "ปณฺฑรํ เอตนฺ"ติ วุตฺตกาโล วิย จกฺขุวิญฺญาเณน ทสฺสนกิจฺจสฺส สาธิตกาโล, สห ปํสุนา คาฬฺหํ คหิตกาโล วิย วิปากมโนธาตุยา อารมฺมณสฺส สมฺปฏิจฺฉนฺนกาโล, "ปุถุลํ จตุรสฺสํ เอตนฺ"ติ