อิทํ โอปมฺมํ กึ ทีเปติ? กิริยามโนธาตุ อทิสฺวาว ภวงฺคํ อาวฏฺเฏติ, วิปากมโนธาตุ อทิสฺวาว สมฺปฏิจฺฉติ, วิปากมโนวิญฺญาณธาตุ อทิสฺวาว สนฺตีเรติ, กิริยามโนวิญฺญาณธาตุ อทิสฺวาว ววฏฺฐาเปติ, ชวนํ อทิสฺวาว อารมฺมณรสํ อนุโภติ, เอกนฺเตน ปน จกฺขุวิญฺญาณเมว ทสฺสนกิจฺจํ สาเธตีติ ทีเปติ.

อมฺโพ โกลิยเกน จาติ อิทํ เหฏฺฐา วุตฺตํ อมฺโพปมญฺจ อุจฺฉุสาลาสามิโกปมญฺจ สนฺธาย วุตฺตํ.

ชจฺจนฺโธ ปีฐสปฺปิ จาติ อุโภปิ กิร เต นครทฺวาเร สาลายํ นิสีทึสุ. ตตฺถ ปิฐสปฺปิ อาห "โภ อนฺธก, กสฺมา ตฺวํ อิธ สุสฺสมาโน วิจรสิ, อสุโก ปเทโส สุภิกฺโข พหุตนฺนปาโน, ๑- กึ ตตฺถ คนฺตฺวา สุเขน ชีวิตุํ น วฏฺฏตี"ติ. มยฺหํ ตาว ตยา อาจิกฺขิตํ, ตุยฺหํ ปน ตตฺถ คนฺตฺวา สุเขน ชีวิตุํ กึ น วฏฺฏตีติ. มยฺหํ คนฺตุํ ปาทา นตฺถีติ. มยฺหมฺปิ ปสฺสิตุํ จกฺขูนิ นตฺถีติ. ยทิ เอวํ ตว ปาทา โหนฺติ, ๒- มม จกฺขูนีติ อุโภปิ "สาธู"ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ชจฺจนฺโธ ปีฐสปฺปึ ขนฺธํ อาโรเปสิ, โส ตสฺส ขนฺเธ นิสีทิตฺวา วามหตฺเถนสฺส สีสํ ปริกฺขิปิตฺวา ทกฺขิณหตฺเถน "อิมสฺมึ ฐาเน มูลํ อาวริตฺวา ฐิตํ, อิมสฺมึ ปาสาโณ, วามํ มุญฺจ ทกฺขิณํ คณฺห, ทกฺขิณํ มุญฺจ วามํ คณฺหา"ติ มคฺคํ นิยเมตฺวา อาจิกฺขติ. เอวํ ชจฺจนฺธสฺส ปาทา, ปีฐสปฺปิสฺส จกฺขูนีติ อุโภปิ สมฺปโยเคน อิจฺฉิตฏฺฐานํ คนฺตฺวา สุเขน ชีวึสุ.

ตตฺถ ชจฺจนฺโธ วิย รูปกาโย, ปีฐสปฺปิ วิย อรูปกาโย, ปีฐสปฺปินา วินา ชจฺจนฺธสฺส ทิสํ คนฺตุํ คมนาภิสงฺขารสฺส อปฺปวตฺติกาโล ๓- วิย รูปสฺส อรูเปน วินา อาทานคหณโจปนํ ปาเปตุํ อสมตฺถตา, ชจฺจนฺเธน วินา ปีฐสปฺปิสฺส