วิสยคาโห จาติ จกฺขุ รูปวิสยํ คณฺหาติ, โสตาทีนิ สทฺทาทีนํ วิสเย.

อุปนิสฺสยมตฺถโสติ อุปนิสฺสยโต จ อตฺถโต จ. ตตฺถ อสมฺภินฺนตฺตา จกฺขุสฺส, อาปาถคตตฺตา รูปานํ, อาโลกสนฺนิสฺสิตํ, มนสิการเหตุกํ จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ สทฺธึ สมฺปยุตฺตธมฺเมหิ. ตตฺถ มตสฺสาปิ จกฺขุ สมฺภินฺนํ โหติ, ชีวโต นิรุทฺธมฺปิ ปิตฺเตน วา เสเมฺหน วา รุธิเรน ๓- วา ปลิพุทฺธมฺปิ จกฺขุวิญฺญาณสฺส ปจฺจโย ภวิตุํ อสกฺโกนฺตํ สมฺภินฺนํ นาม โหติ, สกฺโกนฺตํ อสมฺภินฺนํ นาม. โสตาทีสุปิ เอเสว นโย. จกฺขุสฺมึ ปน อสมฺภินฺเนปิ พหิทฺธา รูปารมฺมเณ อาปาถํ อนาคจฺฉนฺเต จกฺขุวิญฺญาณํ นุปฺปชฺชติ, ตสฺมึ ปน อาปาถํ อาคเตปิ อาโลกสนฺนิสฺสเย อสติ นุปฺปชฺชติ, ตสฺมึ ลทฺเธปิ ๔- กิริยามโนธาตุยา ภวงฺเค อนาวฏฺฏิเต นุปฺปชฺชติ, อาวฏฺฏิเตเยว อุปฺปชฺชติ. เอวํ อุปฺปชฺชมานํ สมฺปยุตฺตธมฺเมหิ สทฺธึเยว อุปฺปชฺชติ. อิติ อิเมว จตฺตาโร ปจฺจเย ลภิตฺวา อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ. ๕-

อสมฺภินฺนตฺตา โสตสฺส, อาปาถคตตฺตา สทฺทานํ, อากาสสนฺนิสฺสิตํ มนสิการเหตุกํ จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปฺปชฺชติ, โสตวิญฺญาณํ สทฺธึ สมฺปยุตฺตธมฺเมหิ. ตตฺถ อากาสสนฺนิสฺสิตนฺติ อากาสสนฺนิสฺสยํ ลทฺธาว อุปฺปชฺชติ, น วินา เตน. น หิ ปิทหิตกณฺณจฺฉิทฺทสฺส โสตวิญฺญาณํ ปวตฺตติ. เสสํ ปุริมนเยเนว เวทิตพฺพํ. ยถา เจตฺถ, เอวํ อิโต ปเรสุปิ. วิเสสมตฺตํ ปน ปวกฺขาม. ๖-