อสมฺภินฺนตฺตา กายสฺส, อาปาถคตตฺตา โผฏฺฐพฺพานํ, ปฐวีสนฺนิสฺสิตํ, มนสิการเหตุกํ จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปฺปชฺชติ กายวิญฺญาณํ สทฺธึ สมฺปยุตฺตธมฺเมหิ. ตตฺถ ปฐวีสนฺนิสฺสิตนฺติ กายปฺปสาทปจฺจยํ ปฐวีสนฺนิสฺสยํ ลทฺธาว อุปฺปชฺชติ, น เตน วินา. กายทฺวารสฺมึ หิ พหิทฺธา มหาภูตารมฺมณํ อชฺฌตฺติกํ กายปฺปสาทํ ฆฏฺเฏตฺวา ปสาทปจฺจเยสุ มหาภูเตสุ ปฏิหญฺญติ.

อสมฺภินฺนตฺตา มนสฺส, อาปาถคตตฺตา ธมฺมานํ, วตฺถุสนฺนิสฺสิตํ, มนสิการเหตุกํ จตูหิ ปจฺจเยหิ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ สทฺธึ สมฺปยุตฺตธมฺเมหิ. ตตฺถ มโนติ ภวงฺคจิตฺตํ. ตํ นิรุทฺธมฺปิ, อาวชฺชนจิตฺตสฺส ปจฺจโย ภวิตุํ อสมตฺถํ มนฺทถามคตเมว ๒- วตฺตมานมฺปิ ๓- สมฺภินฺนํ นาม โหติ, อาวชฺชนสฺส ปน ปจฺจโย ภวิตุํ สมตฺถํ อสมฺภินฺนํ นาม. อาปาถคตตฺตา ธมฺมานนฺติ ธมฺมารมฺมเณ อาปาถคเต. วตฺถุสนฺนิสฺสิตนฺติ หทยวตฺถุสนฺนิสฺสยํ ลทฺธาว อุปฺปชฺชติ, น เตน วินา. อยมฺปิ ปโญฺห ปญฺจโวการภวํ สนฺธาย กถิโต. มนสิการเหตุกนฺติ กิริยามโนวิญฺญาณธาตุยา ภวงฺเค อาวฏฺฏิเตเยว อุปฺปชฺชตีติ อตฺโถ. อยํ ตาว "อุปนิสฺสยมตฺถโส"ติ เอตฺถ อุปนิสฺสยวณฺณนา.

อตฺถโต ปน จกฺขุ ทสฺสนตฺถํ, โสตํ สวนตฺถํ, ฆานํ ฆายนตฺถํ, ชิวฺหา สายนตฺถา, กาโย ผุสนตฺโถ, มโน วิชานนตฺโถ. ตตฺถ ทสฺสนํ อตฺโถ อสฺส,