อิทานิ โมรวาปีวาสิมหาทตฺตตฺเถรวาเท ทฺวาทสกมคฺคกถา โหติ. ตตฺถ สาเกตกปญฺหาอุสฺสนฺนกิตฺตนเหตุกิตฺตนานิ ปากติกาเนว. อยํ ปน เถโร อสงฺขาริกสสงฺขาริเกสุ โทสํ ทิสฺวา "อสงฺขาริกกมฺมํ อสงฺขาริกเมว วิปากํ เทติ, โน สสงฺขาริกํ. สสงฺขาริกมฺปิ สสงฺขาริกเมว วิปากํ เทติ, โน อสงฺขาริกนฺ"ติ อาห. ชวเนน เจส จิตฺตนิยามํ น กเถติ, อารมฺมเณน ปน เวทนานิยามํ กเถติ. เตนสฺส วิปากทฺวาเร ๑- ทฺวาทสกมคฺโค นาม ชาโต, ทสกมคฺโคปิ อเหตุกฏฺฐกมฺปิ เอตฺเถว ปวิฏฺฐํ.

ตตฺรายํ นโย:- โสมนสฺสสหคตติเหตุกาสงฺขาริกจิตฺเตน หิ กมฺเม อายูหิเต ตาทิเสเนว วิปากจิตฺเตน คหิตปฏิสนฺธิกสฺส วุฑฺฒิปฺปตฺตสฺส จกฺขุทฺวาเร อิฏฺฐารมฺมเณ อาปาถคเต เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว ตโย โมฆวารา โหนฺติ. ตตฺถ ๒- กุสลโต จตฺตาริ โสมนสฺสสหคตานิ, อกุสลโต จตฺตาริ, กิริยโต ปญฺจาติ อิเมสํ เตรสนฺนํ จิตฺตานํ อญฺญตเรน ชวิตปริโยสาเน ตทารมฺมณํ ปติฏฺฐมานํ โสมนสฺสสหคตาสงฺขาริกติเหตุกจิตฺตมฺปิ อสงฺขาริกทุเหตุกจิตฺตมฺปิ ๓- ปติฏฺฐาติเอว. เอวมสฺส จกฺขุทฺวาเร จกฺขุวิญฺญาณาทีนิ ตีณิ, ตทารมฺมณานิ เทฺวติ ปญฺจ คณนูปคานิ จิตฺตานิ โหนฺติ.

อารมฺมเณน ปน เวทนํ ปริวตฺเตตฺวา กุสลโต จตุนฺนํ, อกุสลโต จตุนฺนํ, กิริยโต จตุนฺนนฺติ ทฺวาทสนฺนํ อุเปกฺขาสหคตจิตฺตานํ อญฺญตเรน ชวิตาวสาเน อุเปกฺขาสหคตติเหตุกาสงฺขาริกวิปากมฺปิ ทุเหตุกาสงฺขาริกวิปากมฺปิ ตทารมฺมณํ หุตฺวา อุปฺปชฺชติ. เอวมสฺส จกฺขุทฺวาเร อุเปกฺขาสหคตํ สนฺตีรณํ, อิมานิ เทฺว ตทารมฺมณานีติ อิมานิ ๔- ตีณิ คณนูปคจิตฺตานิ โหนฺติ. ตานิ