@๓ ฉ.ม. ทุเหตุกจิตฺตมฺปิ ๔ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ปุริเมหิ ปญฺจหิ สทฺธึ อฏฺฐ, โสตทฺวาราทีสุปิ อฏฺฐฏฺฐาติ เอกาย เจตนาย กมฺเม อายูหิเต สมจตฺตาฬีส จิตฺตานิ อุปฺปชฺชนฺติ. อคฺคหิตคฺคหเณน ปน จกฺขุทฺวาเร อฏฺฐ, โสตวิญฺญาณาทีนิ จตฺตารีติ ทฺวาทส โหนฺติ. ตตฺถ มูลภวงฺคตา อมฺโพปมนิยามกถา จ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพา.

โสมนสฺสสหคตติเหตุกสสงฺขาริกกุสลจิตฺเตน กมฺเม อายูหิเตปิ อุเปกฺขา- สหคตติเหตุกอสงฺขาริกสสงฺขาริเกหิ กมฺเม อายูหิเตปิ เอเสว นโย. ตตฺถ ยนฺโตปมาปิ ๑- เอตฺถ ปากติกาเมว. เอตฺตาวตา "ติเหตุกกมฺเมน ติเหตุกปฏิสนฺธิ โหตี"ติ วาโร กถิโต, ติเหตุกกมฺเมน ทุเหตุกปฏิสนฺธิ โหตีติ วาโร ปน ปฏิจฺฉนฺโน หุตฺวา คโต.

อิทานิ ทุเหตุกกมฺเมน ทุเหตุกปฏิสนฺธิกถา โหติ. โสมนสฺสสหคตทุเหตุกา- สงฺขาริกจิตฺเตน หิ กมฺเม อายูหิเต ตาทิเสนเยว วิปากจิตฺเตน คหิตปฏิสนฺธิกสฺส วุฑฺฒิปฺปตฺตสฺส จกฺขุทฺวาเร อิฏฺฐารมฺมเณ อาปาถคเต เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว ตโย โมฆวารา โหนฺติ, ทุเหตุกสฺส ปน ชวนกิริยา นตฺถิ. ตสฺมา กุสลโต จตฺตาริ โสมนสฺสสหคตานิ, อกุสลโต จตฺตารีติ อิเมสํ อฏฺฐนฺนํ อญฺญตเรน ชวิตปริโยสาเน ทุเหตุกเมว โสมนสฺสสหคตาสงฺขาริกเมว ตทารมฺมณํ โหติ. เอวมสฺส จกฺขุวิญฺญาณาทีนิ ตีณิ อิทญฺจ ตทารมฺมณนฺติ จตฺตาริ คณนูปคจิตฺตานิ โหนฺติ. อิฏฺฐมชฺฌตฺตารมฺมเณ ปน กุสลโต อุเปกฺขาสหคตานํ จตุนฺนํ, อกุสลโต จตุนฺนนฺติ อฏฺฐนฺนํ อญฺญตเรน ชวิตปริโยสาเน ทุเหตุกเมว อุเปกฺขาสหคตํ อสงฺขาริกํ ตทารมฺมณํ โหตีติ. ๒- เอวมสฺส อุเปกฺขาสหคตสนฺตีรณํ อิทญฺจ ตทารมฺมณนฺติ เทฺว คณนูปคจิตฺตานิ โหนฺติ. ตานิ หิ ปุริเมหิ จตูหิ สทฺธึ ฉ, โสตทฺวาราทีสุปิ ฉ ฉาติ เอกาย เจตนาย กมฺเม อายูหิเต สมตึสจิตฺตานิ อุปฺปชฺชนฺติ. อคฺคหิตคฺคหเณน ปน จกฺขุทฺวาเร ฉ, โสตวิญฺญาณาทีนิ จตฺตารีติ ทส โหนฺติ. อมฺโพปมนิยามกถา ปากติกาเอว. ยนฺโตปมา อิธ น ลพฺภตีติ วุตฺตํ.