@๔-๔ ฉ.ม. ทุเหตุกาเหตุกา ๕ ฉ.ม. อิติ-สทฺโท น ทิสฺสติ วุตฺตานํ ๑- เตรสนฺนํ โสมนสฺสสหคตชวนานํ อญฺญตเรน ชวิตปริโยสาเน ปฐมวิปากจิตฺตเมว ตทารมฺมณํ โหติ. ตํ มูลภวงฺคํ, ตทารมฺมณนฺติ เทฺว นามานิ ลภติ. เอวมสฺส จกฺขุวิญฺญาณาทีนิ ตีณิ อิทญฺจ ตทารมฺมณนฺติ จตฺตาริ คณนูปคจิตฺตานิ โหนฺติ. อิฏฺฐมชฺฌตฺตารมฺมเณ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว ๒- ทฺวาทสนฺนํ อุเปกฺขาสหคตชวนานํ อญฺญตเรน ชวิตปริโยสาเน อุเปกฺขาสหคตํ ติเหตุกา- สงฺขาริกจิตฺตํ ตทารมฺมณตาย ปติฏฺฐาติ, ๓- ตํ อาคนฺตุกภวงฺคํ, ตทารมฺมณนฺติ เทฺว นามานิ ลภติ. เอวมสฺส อุเปกฺขาสหคตสนฺตีรณํ อิทญฺจ ตทารมฺมณนฺติ เทฺว คณนูปคจิตฺตานิ, ตานิ ปุริเมหิ จตูหิ สทฺธึ ฉ โหนฺติ. ๔- โสตทฺวาราทิสุปิ ฉ ฉาติ. ๔- เอวํ เอกาย เจตนาย กมฺเม อายูหิเต ปญฺจสุ ทฺวาเรสุ สมตึสจิตฺตานิ อุปฺปชฺชนฺติ. อคฺคหิตคฺคหเณน ปน จกฺขุทฺวาเร ฉ โสตวิญฺญาณาทีนิ จตฺตารีติ ทส โหนฺติ. อมฺโพปมนิยามกถา ปากติกาเยว.

เอวํ ๕- ทุติยตติยจตุตฺถกุสลจิตฺเตหิ กมฺเม อายูหิเตปิ เอตฺตกาเนว วิปากจิตฺตานิ โหนฺติ. จตูหิ อุเปกฺขาสหคตจิตฺเตหิ กมฺเม ๖- อายูหิเตปิ เอเสว นโย. อิธ ปน ปฐมํ อิฏฺฐมชฺฌตฺตารมฺมณํ ทสฺเสตพฺพํ, ปจฺฉา อิฏฺฐารมฺมเณน เวทนา ปริวตฺเตตพฺพา. ตตฺถ ๗- อมฺโพปมนิยามกถา ปากติกาเอว, ยนฺโตปมํ น ลภติ. "กุสลโต ปน จตุนฺนํ ญาณวิปฺปยุตฺตานํ อญฺญตเรน กมฺเม อายูหิเต"ติ อิโต ปฏฺฐาย สพฺพํ วิตฺถาเรตฺวา อเหตุกฏฺฐกํ กเถตพฺพํ. ๘- เอตฺตาวตา มหาธมฺมรกฺขิตตฺเถรวาเท ทสกมคฺโค นิฏฺฐิโต โหติ สทฺธึ อเหตุกฏฺฐเกนาติ.

อิเมสํ ปน ติณฺณํ เถรานํ กตรสฺส วาโท คเหตพฺโพติ? น กสฺสจิ เอกํเสน, สพฺเพสํ ปน วาเทสุ ยํ ยุตฺตํ, ตํ คเหตพฺพํ. ปฐมวาทสฺมึ หิ สสงฺขาราสงฺขารวิธานํ ปจฺจยเภทโต อธิปฺเปตํ. เตเนตฺถ อสงฺขาริกกุสลสฺส ทุพฺพลปจฺจเยหิ อุปฺปนฺนํ สสงฺขาริกวิปากํ สสงฺขาริกกุสลสฺส พลวปจฺจเยหิ