@๔ ฉ.ม. ลทฺธา ๕ ฉ.ม. ปูริตนฺติ

มโนทฺวาเร ปน อตีตานาคตํ อารพฺภ อุปฺปชฺชติ. โชติปาลมาณวมฆ- เทวราชกณฺหตาปสาทิกาลสฺมึ ๑- หิ กตํ การณํ อาวชฺเชตฺวา ตถาคโต สิตํ ปาตฺวากาสิ. ตํ ปน ปุพฺเพนิวาสญาณสพฺพญฺญุตญาณานํ กิจฺจํ, เตสํ ปน ทฺวินฺนํ ญาณานํ จิณฺณปริยนฺเต อิทํ จิตฺตํ หาสยมานํ อุปฺปชฺชติ. "อนาคเต ตนฺติสฺสโร มุทิงฺคสโร ปจฺเจกพุทฺโธ ภวิสฺสตี"ติ สิตํ ปาตฺวากาสิ. ตมฺปิ ปน อนาคตํสญาณสพฺพญฺญุตญาณานํ กิจฺจํ, เตสํ ปน ทฺวินฺนํ ญาณานํ จิณฺณปริยนฺเต อิทํ จิตฺตํ หาสยมานํ อุปฺปชฺชติ.

นิทฺเทสวาเร ปนสฺส เสสอเหตุกจิตฺเตหิ พลวตรตาย จิตฺเตกคฺคตา สมาธิพลํ ปาเปตฺวา ฐปิตา, วิริยมฺปิ วิริยพลํ ปาเปตฺวา. อุทฺเทสวาเร ปน "สมาธิพลํ โหติ, วิริยพลํ โหตี"ติ อนาคตตฺตา ปริปุณฺเณน พลฏฺเฐเนตํ ทฺวยํ พลํ นาม น โหติ. ยสฺมา ปน เนว กุสลํ นากุสลํ, ตสฺมา `พลนฺ'ติ อวตฺวา ๒- ฐปิตํ. ยสฺมา ปน น นิปฺปริยาเยน พลํ, ตสฺมา สงฺคหวาเรปิ "เทฺว พลานิ โหนฺตี"ติ น วุตฺตํ. เสสํ สพฺพํ โสมนสฺสสหคตาเหตุกมโนวิญฺญาณธาตุนิทฺเทเส วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

[๕๗๔] อุเปกฺขาสหคตาติ อิทํ จิตฺตํ ตีสุ ภเวสุ สพฺเพสํ สจิตฺตกสตฺตานํ สาธารณํ, น กสฺสจิ สจิตฺตกสตฺตสฺส น อุปฺปชฺชติ นาม. อุปฺปชฺชมานํ ปน ปญฺจทฺวาเร โวฏฺฐวนํ โหติ, มโนทฺวาเร อาวชฺชนํ. ฉ อสาธารณญาณานิปิ อิมินา คหิตารมฺมณเมว คณฺหนฺติ. มหาคชํ นาเมตํ จิตฺตํ. อิมสฺส อนารมฺมณํ นาม นตฺถิ. "อสพฺพญฺญุตญาณํ สพฺพญฺญุตญาณคติกํ นาม กตมนฺ"ติ วุตฺเต "อิทนฺ"ติ วตฺตพฺพํ. เสสเมตฺถ ปุริมจิตฺเต วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. เกวลญฺหิ ตตฺถ สปฺปีติกตฺตา นวงฺคิโก สงฺขารกฺขนฺโธ วิภตฺโต, อิธ นิปฺปีติกตฺตา อฏฺฐงฺคิโก.