เอตฺตาวตา "ปสฺสิ วา"ติอาทีหิ จตูหิ ปเทหิ "จกฺขุมฺเปตนฺ"ติอาทีนิ จุทฺทส นามานิ โยเชตฺวา จกฺขายตนสฺส จตฺตาโร ววฏฺฐาปนนยา วุตฺตาติ เวทิตพฺพา. กถํ? เอตฺถ หิ เยน จกฺขุนา อนิทสฺสเนน สปฺปฏิเฆน รูปํ สนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ ปสฺสิ วา จกฺขุมฺเปตํ ฯเปฯ สุญฺโญ คาโมเปโส, อิทนฺตํ รูปํ จกฺขายตนนฺติ อยเมโก นโย. เอวํ เสสาปิ เวทิตพฺพา.
[๕๙๗] อิทานิ ยสฺมา วิชฺชุนิจฺฉรณาทิกาเลสุ อโนโลเกตุกามสฺสาปิ รูปํ จกฺขุปฺปสาทํ ฆฏฺเฏติ, ตสฺมา ตํ อาการํ ปกาเสตุํ ๑- ทุติโย นิทฺเทสวาโร อารทฺโธ. ตตฺถ ยมฺหีติ ๒- ยมฺหิ อธิกรณภูเต จกฺขุมฺหิ. รูปนฺติ ปจฺจตฺตวจนเมตํ. ตตฺถ ปฏิหญฺญิ วาติ อตีตตฺโถ. ปฏิหญฺญติ วาติ ปจฺจุปฺปนฺนตฺโถ. ปฏิหญฺญิสฺสติ วาติ อนาคตตฺโถ. ปฏิหญฺเญ วาติ วิกปฺปนตฺโถ. อตีตํ หิ รูปํ อตีเต จกฺขุสฺมึ ปฏิหญฺญิ นาม, ปจฺจุปฺปนฺนํ ปจฺจุปฺปนฺเน ปฏิหญฺญติ นาม, อนาคตํ อนาคเต ปฏิหญฺญิสฺสติ นาม. "สเจ ตํ รูปํ จกฺขุสฺส อาปาถํ อาคจฺเฉยฺย, จกฺขุสฺมึ ปฏิหญฺเญยฺย ตํ รูปนฺ"ติ อยเมตฺถ วิกปฺปนตฺโถ. ๓- อตฺถโต ปน ปสาทํ ฆฏฺฏยมานเมว รูปํ ปฏิหญฺญติ นาม. อิธาปิ ปุริมนเยเนว จตฺตาโร ววฏฺฐาปนนยา เวทิตพฺพา.
[๕๙๘] อิทานิ ยสฺมา อตฺตโน อิจฺฉาย โอโลเกตุกามสฺส รูเป จกฺขุํ อุปสํหรโต จกฺขุ รูปสฺมึ ปฏิหญฺญติ, ตสฺมา ตํ อาการํ ปกาเสตุํ ๑- ตติโย นิทฺเทสวาโร อารทฺโธ. โส อตฺถโต ปากโฏเยว. เอตฺถ ปน จกฺขุ อารมฺมณํ สมฺปฏิจฺฉนฺนเมว ๔- รูปสฺมึ ปฏิหญฺญติ นาม, อิธาปิ ปุริมนเยเนว จตฺตาโร ววฏฺฐาปนนยา เวทิตพฺพา.