กุกฺกุโรปิ พหิ วิจรนฺโต เขมฏฺฐานํ น ปสฺสติ, เลฑฺฑุปหาราทีหิ อุปทฺทูโต โหติ, อนฺโตคามํ ปวิสิตฺวา อุทฺธนฏฺฐาเน ฉาริกํ พฺยูหิตฺวา นิปนฺนสฺส

สิงฺคาโลปิ พหิ จรนฺโต รตึ น วินฺทติ, อามกสุสาเน มนุสฺสมํสํ ขาทิตฺวา นิปนฺนสฺเสว ปนสฺส ผาสุกํ โหติ, เอวเมว กาโยปิ อุปาทินฺนกชฺฌาสโย ปฐวีสนฺนิสฺสิตโผฏฺฐพฺพารมฺมโณ. ตถา หิ อญฺญํ อุปาทินฺนกํ อลภมานา สตฺตา อตฺตโนว หตฺถตเล สีสํ กตฺวา นิปชฺชนฺติ. อชฺฌตฺติกพาหิราปิสฺส ๒- ปฐวี อารมฺมณคฺคหเณ ปจฺจโย โหติ. สุสณฺฐิตสฺสาปิ ๓- หิ สยนสฺส ปีเฐ ฐิตานมฺปิ ๔- วา ผลานํ น สกฺกา อนิสีทนฺเตน วา อนิปฺปีเฬนฺเตน วา ถทฺธมุทุภาโว ชานิตุนฺติ อชฺฌตฺติกพาหิรา ปฐวี เอตสฺส ๕- โผฏฺฐพฺพชานเน ปจฺจโย โหติ. เอวํ ลกฺขณาทิววฏฺฐานโต เจเตสํ อสมฺมิสฺสตา เวทิตพฺพา. อญฺเญเยว หิ จกฺขุปฺปสาทสฺส ลกฺขณรสปจฺจุปฏฺฐานปทฏฺฐานโคจรชฺฌาสยนิสฺสยา, อญฺเญ โสตปฺปสาทาทีนนฺติ อสมฺมิสฺสาเนว จกฺขายตนาทีนิ.

อปิจ เนสํ อสมฺมิสฺสตาย อยํ อุปมาปิ เวทิตพฺพา. ยถา หิ ปญฺจวณฺณานํ ธชานํ อุสฺสาปิตานํ กิญฺจาปิ ฉายา เอกาพทฺธา วิย โหติ, อญฺญมญฺญํ ปน ๖- อสมฺมิสฺสาว. ยถา จ ปญฺจวณฺเณน กปฺปาเสน วฏฺฏึ กตฺวา ทีเป ชาลิเต กิญฺจาปิ ชาลา เอกาพทฺธา วิย โหติ, ตสฺส ตสฺส ปน อํสุโน ปาฏิเยกฺกา ชาลา อญฺญมญฺญํ อสมฺมิสฺสาว, เอวเมว กิญฺจาปิ อิมานิ ปญฺจายตนานิ เอกสฺมึ อตฺตภาเว สโมสริตานิ, ๗- อญฺญมญฺญํ ปน อสมฺมิสฺสาเนว. น เกวลญฺจ อิมาเนว ปญฺจ, เสสรูปานิปิ อสมฺมิสฺสาเนว. อิมสฺมึ หิ สรีเร เหฏฺฐิมกาโย มชฺฌิมกาโย อุปริมกาโยติ ตโย โกฏฺฐาสา. ตตฺถ นาภิโต ปฏฺฐาย เหฏฺฐา เหฏฺฐิมกาโย นาม. ตสฺมึ กายทสกํ ภาวทสกํ อาหารสมุฏฺฐานานิ อฏฺฐ อุตุสมุฏฺฐานานิ อฏฺฐ