ตตฺถ จกฺขุปฺปสาทสฺส ปจฺจยานิ จตฺตาริ มหาภูตานิ วณฺโณ คนฺโธ รโส โอชา ชีวิตินฺทฺริยํ จกฺขุปฺปสาโทติ อิทํ เอกนฺตโต อวินิพฺภูตานํ ๑- ทสนฺนํ นิปฺผนฺนรูปานํ วเสน จกฺขุทสกํ นาม. อิมินา นเยน เสสานิปิ เวทิตพฺพานิ. เตสุ เหฏฺฐิมกาเย รูปํ มชฺฌิมกายอุปริมกายรูเปหิ สทฺธึ อสมฺมิสฺสํ, เสสกายทฺวเยปิ รูปํ อิตเรหิ สทฺธึ อสมฺมิสฺสเมว. ยถา หิ สายณฺหสมเย ปพฺพตจฺฉายา จ รุกฺขจฺฉายา จ กิญฺจาปิ เอกาพทฺธา วิย โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปน อสมฺมิสฺสาว. เอวํ อิเมสุปิ กาเยสุ จตุจตฺตาฬีส จตุปญฺญาส จตุราสีติ จ รูปานิ กิญฺจาปิ เอกาพทฺธานิ วิย โหนฺติ, อญฺญมญฺญํ ปน อสมฺมิสฺสาเนวาติ.
[๖๑๖-๖๑๙] รูปายตนนิทฺเทเส วณฺโณว วณฺณนิภา, นิภาตีติ วา นิภา, จกฺขุวิญฺญาณสฺส ปากฏา โหตีติ อตฺโถ, วณฺโณว นิภา วณฺณนิภา. สห ๒- นิทสฺสเนน สนิทสฺสนํ, จกฺขุวิญฺญาเณน ปสฺสิตพฺพนฺติ อตฺโถ. สห ปฏิเฆน สปฺปฏิฆํ, ปฏิฆฏฺฏนํ ปฏิฆํ นิฆํสนชนกนฺติ ๓- อตฺโถ. นีลาทีสุ อุมฺมารปุปฺผสมานํ ๔- นีลํ. กณฺณิการปุปฺผสมานํ ปีตกํ. พนฺธุชีวกปุปฺผสมานํ โลหิตกํ. โอสธิตารกสมานํ โอทาตํ. ฌามงฺคารสมานํ กาฬกํ. มนฺทรตฺตํ สินฺธวารกณฺณวีรมกุลสมานํ ๕- มญฺเชฏฺฐกํ. "หริตฺตจ เหมวณฺณ กามํ สุมุข ปกฺกมา"ติ ๖- เอตฺถ ปน กิญฺจาปิ "หรี"ติ สุวณฺณํ วุตฺตํ, ปรโต ปนสฺส ชาตรูปคฺคหเณน คหิตตฺตา อิธ สามํ หริ นาม. อิมานิ สตฺต วตฺถูนิ ๗- อนามสิตฺวา สภาเวเนว ทสฺสิตานิ.
@๓ ฉ.ม. ปฏิฆฏฺฏนนิฆํสนชนกนฺติ ๔ ฉ.ม. อุมาปุปฺผสมานํ