@๔-๔ ฉ.ม. อภิญฺญาปฺปตฺเตน เอเกน รูปาวจรกิริเยนาติ ๕ ฉ.ม. สนฺธโย

อิทานิ ฉหิ ปเทหิ สภาวโต ทสฺเสตุํ "กายสฺส ถมฺภนา"ติอาทิ วุตฺตํ, ตตฺถ กายสฺสาติ สรีรสฺส. กายํ ถมฺเภตฺวา ถทฺธํ กโรตีติ ถมฺภนา. ตเมว อุปสคฺเคน วฑฺเฒตฺวา สนฺถมฺภนาติ อาห. พลวตรา วา ถมฺภนา สนฺถมฺภนา. สนฺถมฺภิตตฺตนฺติ สนฺถมฺภิตภาโว. วิญฺญาปนวเสน วิญฺญตฺติ. วิญฺญาปนาติ วิญฺญาปนากาโร วิญฺญาปิตภาโว วิญฺญาปิตตฺตํ. เสสเมตฺถ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ เหฏฺฐา ทฺวารกถาย วุตฺตเมว. ตถา วจีวิญฺญตฺติยํ.

[๖๓๖] "วจีวิญฺญตฺตี"ติ ปทสฺส ปน นิทฺเทสปทานญฺจ อตฺโถ ตตฺถ น วุตฺโต, โส เอวํ เวทิตพฺโพ. วาจาย อตฺตโน ภาวํ วิญฺญาเปนฺตานํ ติรจฺฉาเนหิปิ ปุริสานํ ปุริเสหิ วา ติรจฺฉานานมฺปิ วจีคหณานุสาเรน คหิตาย เอตาย ภาโว วิญฺญายตีติ วิญฺญตฺติ. สยํ วจีคหณานุสาเรน วิญฺญายตีติปิ วิญฺญตฺติ. "สาธุ วาจาย สํวโร"ติอาทีสุ ๑- อาคตา โจปนสงฺขาตา วจีเอว วิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ. วจีโฆเสน อธิปฺปายวิญฺญาปนเหตุตฺตา สยญฺจ ตถาวิญฺเญยฺยตฺตา วาจาย วิญฺญตฺตีติปิ วจีวิญฺญตฺติ. วาจา คิราติอาทีสุ วุจฺจตีติ วาจา. คิริยตีติ คิรา. พฺยปฺปโถติ วากฺยเภโท. วากฺยญฺจ ตํ ปโถ จ อตฺถํ ญาตุกามานํ ญาเปตุกามานํ จาติปิ พฺยปฺปโถ. อุทีริยตีติ อุทีรณํ. ฆุสิยตีติ ๒- โฆโส. กริยตีติ กมฺมํ. โฆโสว กมฺมํ โฆสกมฺมํ, นานปฺปกาเรหิ กโต โฆโสติ อตฺโถ. วจิยา เภโท วจีเภโท. โส ปน น ภงฺโค, ปเภทคตา วาจาเอวาติ ญาปนตฺถํ วาจา วจีเภโทติ วุตฺตํ. อิเมหิ สพฺเพหิปิ ปเทหิ สทฺทวาจาว ทสฺสิตา. อิทานิ ตาย วาจาย สทฺธึ โยเชตฺวา เหฏฺฐา วุตฺตตฺถานํ วิญฺญตฺติอาทีนํ ปทานํ วเสน ตีหากาเรหิ สภาวโต ตํ ทสฺเสตุํ "ยา ตาย วาจาย วิญฺญตฺตี"ติอาทิ วุตฺตํ, ตํ เหฏฺฐา วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานตฺถเมว.

อิทานิ วิญฺญตฺติสมุฏฺฐาปกจิตฺเตสุ อสมฺโมหตฺถํ ทฺวตฺตึส ฉพฺพีส เอกูนวีส โสฬส ปจฺฉิมานีติ อิทํ ปกิณฺณกํ เวทิตพฺพํ. ทฺวตฺตึส จิตฺตานิ หิ รูปํ สมุฏฺฐาเปนฺติ, อิริยาปถํ อุปตฺถมฺเภนฺติ, ทุวิธมฺปิ วิญฺญตฺตึ ชเนนฺติ. ฉพฺพีสติ วิญฺญตฺติเมว น