กึ ปเนตานิ ตีณิ มหาภูตานิ เอกปฺปหาเรเนว อาปาถมาคจฺฉนฺติ, อุทาหุ โนติ? อาคจฺฉนฺติ. เอวํ อาคตานิ กายปฺปสาทํ ฆฏฺเฏนฺติ น ฆฏฺเฏนฺตีติ? ฆฏฺเฏนฺติ. เอกปฺปหาเรเนตานิ อารมฺมณํ กตฺวา กายวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชติ นุปฺปชฺชตีติ? นุปฺปชฺชติ, กสฺมา? ๑- อาภุชิตวเสน วา หิ อุสฺสทวเสน วา อารมฺมณกรณํ โหติ.

ตตฺถ อาภุชิตวเสน ตาว ปตฺตสฺมึ หิ โอทเนน ปูเรตฺวา อาภเฏ เอกํ สิตฺถํ คเหตฺวา "ถทฺธํ วา มุทุกํ วา"ติ วีมํสนฺโต กิญฺจาปิ ตตฺถ เตโชปิ อตฺถิ วาโยปิ อตฺถิ, ปฐวีธาตุเมว ปน อาภุชติ. ๒- อุโณฺหทเก หตฺถํ โอตาเรตฺวา วีมํสนฺโต กิญฺจาปิ ตตฺถ ปฐวีปิ อตฺถิ วาโยปิ อตฺถิ, เตโชธาตุเมว ปน อาภุชติ. อุณฺหสมเย วาตปานํ วิวริตฺวา วาเตน สรีรํ ปหราเปนฺโต ฐิโต มนฺทมนฺเท วาเต ปหรนฺเต กิญฺจาปิ ตตฺถ ปฐวีปิ อตฺถิ เตโชปิ อตฺถิ, วาโยธาตุเมว ปน อาภุชติ. เอวํ อาภุชนวเสน ๓- อารมฺมณํ กโรติ นาม.

โย ปน อุปกฺขลติ ๔- วา สีเสน วา รุกฺขํ ปหรติ, ภุญฺชนฺโต วา สกฺขรํ ฑํสติ, โส กิญฺจาปิ ตตฺถ เตโชปิ อตฺถิ วาโยปิ อตฺถิ, อุสฺสทวเสน ปน ปฐวีธาตุเมว อารมฺมณํ กโรติ. อคฺคึ อกฺกมนฺโตปิ กิญฺจาปิ ตตฺถ ปฐวีปิ อตฺถิ วาโยปิ อตฺถิ, อุสฺสทวเสน ปน เตโชธาตุเมว อารมฺมณํ กโรติ. พหลวาเต ๕- กณฺณสกฺขลึ ปหริตฺวา พธิรภาวํ กโรนฺเต วิย ๖- กิญฺจาปิ ตตฺถ ปฐวีปิ อตฺถิ เตโชปิ อตฺถิ, อุสฺสทวเสน ปน วาโยธาตุเมว อารมฺมณํ กโรติ.