อุปาทินฺนนิทฺเทเส ตาว จกฺขายตนาทีนิ เอกนฺตํ อุปาทินฺนตฺตา วุตฺตานิ. ยสฺมา ปน รูปายตนาทีนิ อุปาทินฺนานิปิ อตฺถิ อนุปาทินฺนานิปิ, ตสฺมา ตานิ "ยํ ยํ วา ปนา"ติ สงฺเขปโต ทสฺเสตฺวา ปุน "กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนนฺ"ติ- อาทินา นเยน วิตฺถาริตานิ. อิมินา อุปาเยน สพฺพเยวาปนเกสุ อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

กสฺมา ปน "กมฺมสฺส กตตฺตา"ติ จ "น กมฺมสฺส กตตฺตา"ติ จ อุภินฺนมฺปิ นิทฺเทเส ชรตา จ อนิจฺจตา จ น คหิตา, อนุปาทินฺนาทีนํเยว นิทฺเทเสสุ คหิตาติ? "น กมฺมสฺส กตตฺตา"ติ เอตฺถ ตาว กมฺมโต อญฺญปจฺจยสมุฏฺฐานํ สงฺคหิตํ, "กมฺมสฺส กตตฺตา"ติ เอตฺถ กมฺมสมุฏฺฐานเมว, อิมานิ จ เทฺว รูปานิ เนว กมฺมโต, น อญฺญสฺมา รูปชนกปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ, ตสฺมา น คหิตานิ. สา จ เนสํ อนุปฺปตฺติ ปรโต อาวีภวิสฺสติ. อนุปาทินฺนนฺติ- อาทีสุ ปน เกวลํ อนุปาทินฺนาทิคฺคหเณน กมฺมาทิสมุฏฺฐานตา ปฏิกฺขิตฺตา, น อญฺญปจฺจยสมุฏฺฐานตา อนุญฺญาตา. ตสฺมา ตตฺถ คหิตานีติ เวทิตพฺพานีติ. ๔-

[๖๖๖] จิตฺตสมุฏฺฐานนิทฺเทเส "กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺตี"ติ อิทํ ทฺวยํ ยสฺมา เอกนฺตจิตฺตสมุฏฺฐานานิ ภูตานิ อุปาทาย ปญฺญายติ, ตสฺมา วุตฺตํ.