@๗ ขุ.สุ. ๒๕/๕๔๗/๔๔๑ ๘ ฉ.ม. ชรตาอนิจฺจตาหิ คหิตาหิ

สมุฏฺฐานนฺติ กติ รูปานิ กติสมุฏฺฐานานิ? ทส เอกสมุฏฺฐานานิ, เอกํ ทฺวิสมุฏฺฐานํ, ตีณิ ติสมุฏฺฐานานิ, นว จตุสมุฏฺฐานานิ, เทฺว น เกนจิ สมุฏฺฐหนฺติ.

ตตฺถ จกฺขุปฺปสาโท ฯเปฯ ชีวิตินฺทฺริยนฺติ อิมานิ อฏฺฐ เอกนฺเตน ๑- กมฺมโตว สมุฏฺฐหนฺติ. กายวิญฺญตฺติ, วจีวิญฺญตฺตีติ ทฺวยํ เอกนฺเตน จิตฺตโต สมุฏฺฐาตีติ ทส เอกสมุฏฺฐานานิ นาม. สทฺโท อุตุโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺฐาตีติ เอโก ทฺวิสมุฏฺฐาโน นาม. ตตฺถ อวิญฺญาณกสทฺโท อุตุโต สมุฏฺฐาติ, สวิญฺญาณกสทฺโท จิตฺตโต. ลหุตาทิตฺตยํ ปน อุตุจิตฺตาหาเรหิ สมุฏฺฐาตีติ ตีณิ ติสมุฏฺฐานานิ นาม. อวเสสานิ นว รูปานิ เตหิ กมฺเมน จาติ จตูหิ สมุฏฺฐหนฺตีติ นว จตุสมุฏฺฐานานิ นาม. ชรตาอนิจฺจตา ปน เอเตสํ ๒- เอกโตปิ น สมุฏฺฐหนฺตีติ เทฺว น เกนจิ สมุฏฺฐหนฺติ นาม. กสฺมา? อชายนโต, น หิ เอตานิ ชายนฺติ. กสฺมา? ชาตสฺส ปากเภทตฺตา, อุปฺปนฺนํ หิ รูปํ อรูปํ วา ภิชฺชตีติ ๓- อวสฺสํ ปเนตํ สมฺปฏิจฺฉิตพฺพํ. น หิ อุปฺปนฺนํ รูปํ วา อรูปํ วา อกฺขยํ นาม ทิสฺสติ. ยาว ปน น ภิชฺชติ, ตาวสฺส ปริปาโกติ สิทฺธเมตํ ชาตสฺส ปากเภทตฺตาติ. ยทิ จ ตานิ ชาเยยฺยุํ, เตสมฺปิ ปากเภทา ภเวยฺยุํ. น จ ปาโก ปจฺจติ, เภโท วา ภิชฺชตีติ ๔- ชาตสฺส ปากเภทตฺตา เนตํ ทฺวยํ ชายติ.

ตตฺถ สิยา:- ยถา "กมฺมสฺส กตตฺตา"ติอาทินิทฺเทเสสุ "รูปสฺส อุปจโย, รูปสฺส สนฺตตี"ติ วจเนน ชาติ ชายตีติ สมฺปฏิจฺฉิตํ โหติ, เอวํ ปาโกปิ ปจฺจตุ, เภโทปิ ภิชฺชตูติ. น ตตฺถ ชาติ ชายตีติ สมฺปฏิจฺฉิตํ, เย ปน ธมฺมา กมฺมาทีหิ นิพฺพตฺตนฺติ, เตสํ อภินิพฺพตฺติภาวโต ชาติยา ตปฺปจฺจยภาวโวหาโร อนุมโต, น ปน ปรมตฺถโต ชาติ ชายติ, ชายมานสฺส หิ อภินิพฺพตฺติมตฺตํ ชายตีติ. ๕-