ธมฺเม กงฺขตีติอาทีสุ ปน "กิเลเส ปชหนฺตา จตฺตาโร อริยมคฺคา ปฏิปสฺสทฺธกิเลสานิ จตฺตาริ สามญฺญผลานิ มคฺคผลานํ อารมฺมณปจฺจยภูตํ อมตมหานิพฺพานํ นาม อตฺถิ นุ โข นตฺถี"ติ กงฺขนฺโตปิ "อยํ ธมฺโม นิยฺยานิโก นุ โข อนิยฺยานิโก"ติ กงฺขนฺโตปิ ธมฺเม กงฺขติ นาม. "จตฺตาโร มคฺคฏฺฐิกา ๔- จตฺตาโร ผลฏฺฐิกาติ อิทํ สํฆรตนํ อตฺถิ นุ โข นตฺถี"ติ กงฺขนฺโตปิ "อยํ สํโฆ สุปฏิปนฺโน นุ โข ทุปฺปฏิปนฺโน"ติ กงฺขนฺโตปิ "เอตสฺมึ สํฆรตเน ทินฺนสฺส วิปากผลํ อตฺถิ นุ โข นตฺถี"ติ กงฺขนฺโตปิ สํเฆ กงฺขติ นาม. "ติสฺโส ปน สิกฺขา อตฺถิ นุ โข นตฺถี"ติ กงฺขนฺโตปิ "ติสฺโส สิกฺขา สิกฺขิตปจฺจเยน อานิสํโส อตฺถิ นุ โข นตฺถี"ติ กงฺขนฺโตปิ สิกฺขาย กงฺขติ นาม.

ปุพฺพนฺโต วุจฺจติ อตีตานิ ขนฺธธาตายตนานิ, อปรนฺโต อนาคตานิ. ตตฺถ อตีเตสุ ขนฺธาทีสุ "อตีตา ๕- นุ โข น นุ โข"ติ กงฺขนฺโต ปุพฺพนฺเต กงฺขติ นาม. อนาคเตสุ "อนาคตา นุ โข น นุ โข"ติ กงฺขนฺโต อปรนฺเต กงฺขติ นาม. อุภยตฺถ กงฺขนฺโต ปุพฺพนฺตาปรนฺเต กงฺขติ นาม. "ทฺวาทสปทิกํ

@๔ ฉ.ม. มคฺคฏฺฐกา ๕ ฉ.ม. อตีตานิ ปจฺจยวฏฺฏํ อตฺถิ นุ โข นตฺถี"ติ กงฺขนฺโต อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ กงฺขติ นาม. ตตฺรายํ วจนตฺโถ. อิเมสํ ชรามรณาทีนํ ปจฺจยา อิทปฺปจฺจยา. อิทปฺปจฺจยานํ ภาโว อิทปฺปจฺจยตา. อิทปฺปจฺจยาเอว วา อิทปฺปจฺจยตา. ชาติอาทีนํ เอตํ อธิวจนํ. ชาติอาทีสุ ตํ ตํ ปฏิจฺจ อาคมฺม สมุปฺปนฺนา ๑- ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา. อิทํ วุตฺตํ โหติ:- อิทปฺปจฺจยตาย จ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ จ ธมฺเมสุ กงฺขตีติ.