@๗ ม. ปฏิลทฺธมคฺคํ ๘ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ อิทํ สหชาตาธิปตึ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ. ฉนฺทํ หิ เชฏฺฐกํ กตฺวา มคฺคํ ภาเวนฺตสฺส ฉนฺโท อธิปติ นาม โหติ, น มคฺโค. เสสธมฺมาปิ ฉนฺทาธิปติโน นาม โหนฺติ, น มคฺคาธิปติโน. จิตฺเตปิ เอเสว นโย. วีมํสํ ปน เชฏฺฐกํ กตฺวา มคฺคํ ภาเวนฺตสฺส วีมํสาธิปติ เจว โหติ มคฺโค จาติ, เสสธมฺมาปิ มคฺคาธิปติโน นาม โหนฺติ. วิริเยปิ เอเสว นโย.
[๑๐๔๑] อุปฺปนฺนตฺติกนิทฺเทเส ชาตาติ นิพฺพตฺตา, ปฏิลทฺธตฺตภาวา. ภูตาติอาทีนิ เตสํเยว เววจนานิ. ชาติเอว หิ ภาวุปฺปตฺติยา ภูตา. ๑- ปจฺจยานํ สํโยเค ชาตตฺตา สญฺชาตา. นิพฺพตฺติลกฺขณํ ปตฺตตฺตา นิพฺพตฺตา. อุปสคฺควเสน ปน ปทํ วฑฺเฒตฺวา อภินิพฺพตฺตาติ วุตฺตา. ปากฏีภูตาติ ๒- ปาตุภูตา. ปุพฺพนฺตโต อุทฺธํ ปนฺนาติ อุปฺปนฺนา. อุปสคฺควเสน ๓- ปทํ วฑฺเฒตฺวา สมุปฺปนฺนาติ วุตฺตา. นิพฺพตฺตฏฺเฐเนว อุทฺธํ ฐิตาติ อุฏฺฐิตา. ปจฺจยสํโยเค อุฏฺฐิตาติ สมุฏฺฐิตา. ปุน อุปปนฺนาติ วจเน การณํ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. อุปฺปนฺนํเสน สงฺคหิตาติ อุปฺปนฺนโกฏฺฐาเสน คณนํ คตา. รูปา เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณนฺติ อิทํ เนสํ สภาวทสฺสนํ. ทุติยปทนิทฺเทโส วุตฺตปฏิเสธนเยน เวทิตพฺโพ. ตติยปทนิทฺเทโส อุตฺตานตฺโถว.
อยํ ปน ติโก ทฺวินฺนํ อทฺธานํ วเสน ปูเรตฺวา ทสฺสิโต. ลทฺโธกาสสฺส หิ กมฺมสฺส วิปาโก ทุวิโธ ขณปฺปตฺโต อปฺปตฺโต จ. ตตฺถ ขณปฺปตฺโต อุปฺปนฺโน นาม, อปฺปตฺโต จิตฺตานนฺตเร วา อุปฺปชฺชตุ กปฺปสตสหสฺสาติกฺกเม วา, ธุวปจฺจยฏฺเฐน นตฺถิ นาม น โหติ, อุปฺปาทิโน ธมฺมา นาม ชาตา. ๔- ยถา หิ "ติฏฺฐเต ปหาย ๕- โปฏฺฐปาท อรูปี อตฺตา สญฺญามโย, อถ อิมสฺส ปุริสสฺส อญฺญาว ๖- สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติ, อญฺญาว ๖- สญฺญา นิรุชฺฌนฺตี"ติ ๗- เอตฺถ อารุปฺเป กามาวจรสญฺญา ปวตฺติกาเล กิญฺจาปิ มูลภวงฺคสญฺญา นิรุทฺธา, กามาวจรสญฺญาย ปน นิรุทฺธกาเล อวสฺสํ สา อุปฺปชฺชิสฺสตีติ อรูปสงฺขาโต อตฺตา นตฺถีติ สงฺขฺยํ อคนฺตฺวา ติฏฺฐเตว