[๑๑๖๒] นีวรณโคจฺฉกสฺส ถีนมิทฺธนิทฺเทเส จิตฺตสฺส อกลฺยตาติ ๓- จิตฺตสฺส คิลานภาโว. คิลาโน หิ อกลฺยโกติ วุจฺจติ. วินเยปิ วุตฺตํ "นาหํ ภนฺเต อกลฺลโก"ติ. ๔- อกมฺมญฺญตาติ จิตฺตสฺส เคลญฺญสงฺขาโตว อกมฺมญฺญตากาโร. โอลียนาติ โอลียนากาโร. อิริยปถิกจิตฺตํ หิ อิริยาปถํ สณฺฐาเรตุํ อสกฺโกนฺตํ รุกฺเข วคฺคุลี วิย ขีเล ลคฺคิตปานียวารโก วิย ๕- จ โอลียติ, ตสฺส ตํ อาการํ สนฺธาย "โอลียนา"ติ วุตฺตํ. ทุติยปทํ อุปสคฺควเสน วฑฺฒิตํ. ลีนนฺติ อวิปฺผาริกตาย ปฏิกุฏิตํ. อิตเร เทฺว อาการภาวนิทฺเทสา. ถีนนฺติ สปฺปิปิณฺโฑ วิย อวิปฺผาริกตาย ฆนภาเวน ถีนํ. ๖- ถียนาติ อาการนิทฺเทโส. ถียิตภาโว ถียิตตฺตํ, อวิปฺผารวเสเนว ถทฺธตาติ อตฺโถ.

@๔ วินย. ๑/๑๕๑/๘๔ ๕ ฉ.ม. ลคฺคิตผาณิตวารโก วิย ๖ ฉ.ม. ฐิตํ

[๑๑๖๓] กายสฺสาติ ขนฺธตฺตยสงฺขาตสฺส นามกายสฺส. อกลฺยตา อกมฺมญฺญตาติ เหฏฺฐา วุตฺตนยเมว. เมโฆ วิย อากาสํ กายํ โอนยฺหตีติ โอนาโห. สพฺพโต ภาเคน โอนาโห ปริโยนาโห. อพฺภนฺตเร สโมรุนฺธตีติ อนฺโตสโมโรโธ. ยถา หิ นคเร รุนฺธิตฺวา คหิเต มนุสฺสา พหิ นิกฺขมิตุํ น ลภนฺติ, เอวมฺปิ มิทฺเธน สโมรุทฺธา ธมฺมา วิปฺผารวเสน นิกฺขมิตุํ น ลภนฺติ. ตสฺมา "อนฺโตสโมโรโธ"ติ วุตฺตํ. เมธตีติ มิทฺธํ. อกมฺมญฺญภาเวน วิหึสตีติ อตฺโถ. สุปนฺติ เตนาติ โสปฺปํ. อกฺขิทลาทีนํ ปจลภาวํ กโรตีติ ปจลายิกา. สุปนา สุปิตตฺตนฺติ อาการภาวนิทฺเทโส. ๑- ยํ ปน เตสํ ปุรโต โสปฺปปทํ, ตสฺส ปุน วจเน การณํ วุตฺตเมว. อิทํ วุจฺจติ ถีนมิทฺธนีวรณนฺติ อิทํ ถีนญฺจ มิทฺธญฺจ เอกโต กตฺวา อาวรณฏฺเฐน ถีนมิทฺธนีวรณนฺติ วุจฺจติ. ยํ เยภุยฺเยน เสกฺขปุถุชฺชนานํ นิทฺทาย ปุพฺพภาคอปรภาเคสุ อุปฺปชฺชติ, ตํ อรหตฺตมคฺเคน สมุจฺฉิชฺชติ. ขีณาสวานํ ปน กรชกายสฺส ทุพฺพลภาเวน ภวงฺโคตรณํ โหติ, ตสฺมึ อสมฺมิสฺเส วตฺตมาเน เต สุปนฺติ. สา เนสํ นิทฺทา นาม โหติ. เตนาห ภควา "อภิชานามิ โข ปนาหํ อคฺคิเวสฺสน คิมฺหานํ ปจฺฉิเม มาเส จตุคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปตฺวา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สโต สมฺปชาโน นิทฺทํ โอกฺกมิตา"ติ. ๒- เอวรูโป ปนายํ กรชกายสฺส ทุพฺพลภาโว น มคฺควชฺโฌ, อุปาทินฺนเกปิ อนุปาทินฺนเกปิ ลพฺภติ. อุปาทินฺนเกปิ ลพฺภมาโน ยทา ขีณาสโว ทีฆมคฺคํ คโต โหติ, อญฺญตรํ วา ปน กมฺมํ กตฺวา กิลนฺโต, เอวรูเป กาเล ลพฺภติ. อนุปาทินฺนเกปิ ลพฺภมาโน ปณฺณปุปฺเผสุ ลพฺภติ. เอกจฺจานํ หิ รุกฺขานํ ปณฺณานิ สุริยาตเปน ปสาริยนฺติ, รตฺตึ ปฏิกุฏนฺติ. ปทุมปุปฺผาทีนิ สุริยาตเปน ปุปฺผนฺติ, รตฺตึ ปุน ปฏิกุฏนฺติ. อิทํ ปน มิทฺธํ อกุสลตฺตา ขีณาสวานํ น โหตีติ.