ยํ ปเนตํ รูปาวจรจตุตฺถชฺฌานํ, ตํ สพฺพตฺถปาทกจตุตฺถํ อากาสกสิณจตุตฺถํ อาโลกกสิณจตุตฺถํ พฺรหฺมวิหารจตุตฺถํ อานาปานจตุตฺถํ อิทฺธิวิธจตุตฺถํ ทิพฺพโสตจตุตฺถํ เจโตปริยญาณจตุตฺถํ ยถากมฺมูปคญาณจตุตฺถํ ทิพฺพจกฺขุญาณจตุตฺถํ ปุพฺเพนิวาสญาณจตุตฺถํ อนาคตํสญาณจตุตฺถนฺติ กุสลโตปิ กิริยโตปิ ทฺวาทสวิธํ โหติ.

ตตฺถ สพฺพตฺถปาทกจตุตฺถํ นาม อฏฺฐสุ กสิเณสุ จตุตฺถชฺฌานํ, ตํ หิ วิปสฺสนายปิ ปาทกํ โหติ, อภิญฺญานมฺปิ นิโรธสฺสาปิ วฏฺฏสฺสาปิ ปาทกํ โหติเยวาติ สพฺพตฺถปาทกนฺติ วุตฺตํ. อากาสกสิณอาโลกกสิณจตุตฺถานิ ปน วิปสฺสนายปิ อภิญฺญานมฺปิ วฏฺฏสฺสาปิ ปาทกานิ โหนฺติ, นิโรธปาทกาเนว น โหนฺติ. พฺรหฺมวิหารอานาปานจตุตฺถานิ วิปสฺสนาย เจว วฏฺฏสฺส จ ปาทกานิ โหนฺติ, กสิณชฺฌานํ กสิณปณฺณตฺตึ อารพฺภ ปวตฺตตฺตา, พฺรหมฺวิหารจตุตฺถํ สตฺตปณฺณตฺตึ อารพฺภ ปวตฺตตฺตา, อานาปานจตุตฺถํ นิมิตฺตํ อารพฺภ ปวตฺตตฺตา ปริตฺตาทิวเสน นวตฺตพฺพธมฺมารมฺมณตฺตา นวตฺตพฺพารมฺมณํ นาม โหติ.

อิทฺธิวิธจตุตฺถํ ปริตฺตมหคฺคตารมฺมณํ โหติ, กถํ? ตํ หิ ยทา กายํ จิตฺตสนฺนิสฺสิตํ กตฺวา อทิสฺสมาเนน กาเยน คนฺตุกาโม จิตฺตวเสน กายํ ปริณาเมติ, มหคฺคตจิตฺเต สโมทหติ สมาโรเปติ, ตทา อุปโยคลทฺธารมฺมณํ โหตีติ กตฺวา รูปกายารมฺมณโต ปริตฺตารมฺมณํ โหติ. ยทา จิตฺตํ กายสนฺนิสฺสิตํ กตฺวา ทิสฺสมาเนน กาเยน คนฺตุกาโม กายวเสน จิตฺตํ ปริณาเมติ, ปาทกชฺฌานจิตฺตํ รูปกาเย สโมทหติ สมาโรเปติ, ตทา อุปโยคลทฺธารมฺมณํ โหตีติ กตฺวา มหคฺคตจิตฺตารมฺมณโต มหคฺคตารมฺมณํ โหติ.