ทิพฺพโสตจตุตฺถํ สทฺทํ อารพฺภ ปวตฺตตฺตา เอกนฺตปริตฺตารมฺมณเมว. เจโตปริยญาณจตุตฺถํ ปริตฺตมหคฺคตอปฺปมาณารมฺมณํ โหติ. กถํ? ตํ หิ ปเรสํ กามาวจรจิตฺตชานนกาเล ปริตฺตารมฺมณํ โหติ. รูปาวจรารูปาวจรจิตฺตชานนกาเล มหคฺคตารมฺมณํ, มคฺคผลชานนกาเล อปฺปมาณารมฺมณํ โหติ. เอตฺถ จ ปุถุชฺชโน โสตาปนฺนสฺส จิตฺตํ น ชานาติ, โสตาปนฺโน วา สกทาคามิสฺสาติ เอวํ ยาว อรหตา ๑- เนตพฺพํ, อรหา ปน สพฺเพสํ จิตฺตํ ชานาติ, อญฺโญปิ จ อุปริโม เหฏฺฐิมสฺสาติ อยํ วิเสโส เวทิตพฺโพ. ยถากมฺมูปคญาณจตุตฺถํ กามาวจรกมฺมชานนกาเล ปริตฺตารมฺมณํ โหติ, รูปาวจรารูปาวจรกมฺมชานนกาเล มหคฺคตารมฺมณํ.

ทิพฺพจกฺขุญาณจตุตฺถํ รูปารมฺมณตฺตา เอกนฺตปริตฺตารมฺมณเมว. ปุพฺเพนิวาสญาณจตุตฺถํ ปริตฺตมหคฺคตอปฺปมาณนวตฺตพฺพารมฺมณํ โหติ. กถํ? ตํ หิ กามาวจรกฺขนฺธานุสฺสรณกาเล ปริตฺตารมฺมณํ โหติ, รูปาวจรา- รูปาวจรกฺขนฺธานุสฺสรณกาเล มหคฺคตารมฺมณํ, อตีเต อตฺตนา วา ปเรหิ วา ภาวิตมคฺคํ สจฺฉิกตผลญฺจ อนุสฺสรณกาเล อปฺปมาณารมฺมณํ, "อตีเต พุทฺธา มคฺคํ ภาวยึสุ, ผลํ สจฺฉิกรึสุ, ๒- นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายึสู"ติ ฉินฺนวฏฺฏุมกานุสฺสรณวเสน มคฺคผลนิพฺพานปจฺจเวกฺขณโตปิ อปฺปมาณารมฺมณํ, "อตีเต วิปสฺสี นาม ภควา อโหสิ, ตสฺส พนฺธุมตี นาม นครํ อโหสิ, พนฺธุมา นาม ราชา ปิตา, พนฺธุมตี นาม มาตา"ติอาทินา นเยน นามโคตฺตปฐวีนิมิตฺตาทิอนุสฺสรณกาเล นวตฺตพฺพารมฺมณํ โหติ.

อนาคตํสญาณจตุตฺเถปิ เอเสว นโย. ตมฺปิ หิ "อยํ หิ ๓- อนาคเต กามาวจเร นิพฺพตฺติสฺสตี"ติ ชานนกาเล ปริตฺตารมฺมณํ โหติ. "รูปาวจเร วา อรูปาวจเร วา นิพฺพตฺติสฺสตี"ติ ชานนกาเล มหคฺคตารมฺมณํ, "มคฺคํ ภาเวสฺสติ, ผลํ สจฺฉิกริสฺสติ, นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิสฺสตี"ติ ฉินฺนวฏฺฏชานนกาเล ๔- อปฺปมาณารมฺมณํ. "อนาคเต เมตฺเตยฺโย นาม ภควา อุปฺปชฺชิสฺสติ, สุพฺรหฺมา นามสฺส พฺราหฺมโณ ปิตา ภวิสฺสติ, พฺรหฺมวตี นาม พฺราหฺมณี มาตา ภวิสฺสตี"ติอาทินา นเยน นามโคตฺตชานนกาเล นวตฺตพฺพารมฺมณํ โหติ.

อรูปาวจรจตุตฺถํ ปน อาสวานํ ขยจตุตฺถญฺจ ปาลิยา อาคตาคตฏฺฐาเนเยว กถิยติ. ๕- กิริยาเหตุกมโนวิญฺญาณธาตุ อุเปกฺขาสหคตา สพฺเพสมฺปิ เอเตสํ กุสลากุสลกิริยาจิตฺตานํ ปุเรจาริกา, ตสฺสา เตสุ วุตฺตนเยเนว อารมฺมณเภโท