ยถาวุตฺตปฺปเภเท รูปาวจรชฺฌาเน สพฺพตฺถปาทกจตุตฺถํ, อากาสกสิณจตุตฺถํ, อาโลกกสิณจตุตฺถํ, พฺรหฺมวิหารจตุตฺถํ, อานาปานจตุตฺถนฺติ อิมานิ ปญฺจ นวตฺตพฺพารมฺมณาเนว. อิทฺธิวิธจตุตฺถํ กายวเสน จิตฺตํ ปริณาเมนฺตสฺส อตีตปาทกชฺฌานจิตฺตํ อารพฺภ ปวตฺตนโต อตีตารมฺมณํ, มหาธาตุนิธาเน มหากสฺสปตฺเถราทีนํ วิย อนาคตํ อธิฏฺฐหนฺตานํ อนาคตารมฺมณํ โหติ. *- มหากสฺสปตฺเถโร กิร มหาธาตุนิธานํ กโรนฺโต "อนาคเต อฏฺฐารสวสฺสาธิกานิ เทฺว วสฺสสตานิ อิเม คนฺธา มา นสฺสึสุ, ปุปฺผานิ มา มิลายึสุ, ทีปา มา นิพฺพายึสู"ติ อธิฏฺฐหิ, สพฺพํ ตเถว อโหสิ. อสฺสคุตฺตตฺเถโร วตฺตนิยเสนาสเน ภิกฺขุสํฆํ สุกฺขภตฺตํ ภุญฺชมานํ ทิสฺวา "อุทกโสณฺฑิ ทิวเส ทิวเส ปุเรภตฺตํ ทธิรสํ ๓- โหตู"ติ อธิฏฺฐหิ, ปุเรภตฺตํ คหิตํ ทธิรสํ โหติ, ปจฺฉาภตฺเต ปากติกเมว. กายํ ปน จิตฺตสนฺนิสฺสิตํ กตฺวา อทิสฺสมาเนน กาเยน คมนกาเล อญฺญสฺส วา ปาฏิหาริยสฺส กรณกาเล กายํ อารพฺภ ปวตฺตตฺตาว ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณํ โหติ.

ทิพฺพโสตจตุตฺถํ วิชฺชมานํ สทฺทเมว อารพฺภ ปวตฺติโต ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณํ โหติ. เจโตปริยญาณจตุตฺถํ อตีเต สตฺตทิวสพฺภนฺตเร อนาคเต สตฺตทิวสพฺภนฺตเรว ปเรสํ จิตฺตํ ชานนฺตสฺส อตีตารมฺมณํ อนาคตารมฺมณญฺจ โหติ, สตฺตทิวสาติกฺกเม ปน ตํ ชานิตุํ น สกฺโกติ. อตีตานาคตํสญาณานํ หิ เอส วิสโย, น เอตสฺส. ปจฺจุปฺปนฺนชานนกาเล ปน ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณํ โหติ.

@* วิสุทฺธิ. ๒/๒๘๑ อภิญฺญานิทฺเทส ๓ ฉ.ม. ทธิรสา