Dukamātikāpadavaṇṇanā

[1-6] Dukamātikāya pana tikesu anāgatapadavaṇṇanaṃyeva karissāma. Hetugocchake tāva hetū dhammāti mūlaṭṭhena hetusaṅkhātā dhammā, "hetudhammā"tipi pāṭho. Na hetūti tesaṃyeva paṭikkhepavacanaṃ. Sampayogato pavattena saha hetunāti sahetukā. Tatheva pavatto natthi etesaṃ hetūti ahetukā. Ekuppādāditāya hetunā sampayuttāti hetusampayuttā. Hetunā vippayuttāti hetuvippayuttā. Imesaṃ dvinnampi dukānaṃ kiñcāpi atthato nānattaṃ natthi, desanāvilāsena pana tathābujjhanakasattānaṃ vā puggalānaṃ ajjhāsayavasena vuttā. Tato paraṃ sakalekadesavasena paṭhamadukaṃ dutiyatatiyehi saddhiṃ yojetvā tesaṃ "hetū na hetū"tiādīnaṃ padānaṃ vasena yathāsambhavato aparepi tayo dukā vuttā. Tattha yatheva "hetū ceva dhammā sahetukā cā"ti etaṃ sambhavati, tathā "hetū ceva dhammā ahetukā cā"ti idaṃ dukampi. Yathā ca "sahetukā ceva dhammā na ca hetū"ti etaṃ sambhavati, tathā "ahetukā ceva dhammā na ca hetū"ti idampi. Hetusampayuttadukena saddhiṃ yojanāyapi eseva nayo.

Tatra yadetaṃ "na hetū dhammā sahetukāpi ahetukāpī"ti siddhe "na hetū kho pana dhammā"ti atirittaṃ "kho panā"ti padaṃ vuttaṃ, tassa vasena ayaṃ atirekattho saṅgahitoti veditabbo. Kathaṃ? na kevalaṃ na hetū dhammā, atha kho aññepi, sahetukāpi ahetukāpi iccevaṃ atha kho aññathāpīti. Idaṃ vuttaṃ hoti "yatheva hi na hetū dhammā sahetukāpi ahetukāpi, evaṃ hetū dhammā sahetukāpi ahetukāpi. Yathā ca na hetū dhammā sahetukāpi ahetukāpi, evaṃ na hetū dhammā hetusampayuttāpi hetuvippayuttāpī"ti.