[7-13] Cūḷantaradukesu attano nipphādakena saha paccayenāti sappaccayā. Natthi etesaṃ uppāde vā ṭhitiyaṃ vā paccayoti apaccayā. Paccayehi samāgantvā katāti saṅkhatā. Na saṅkhatāti asaṅkhatā. Avinibbhogavasena rūpaṃ etesaṃ atthīti rūpino. Tathāvidhaṃ natthi etesaṃ rūpanti arūpino. Ruppanalakkhaṇaṃ vā rūpaṃ, taṃetesaṃ atthīti rūpino. Na rūpino arūpino. Lokiyā dhammāti lokoti vuccati lujjanapalujjanaṭṭhena vaṭṭaṃ, tasmiṃ pariyāpannabhāvena loke niyuttāti lokiyā. Tato uttiṇṇāti uttaRā. Loke apariyāpannabhāvena lokato uttarāti lokuttaRā. Kenaci viññeyyāti cakkhuviññāṇādīsu kenaci ekena cakkhuviññāṇena vā sotaviññāṇena vā vijānitabbā. Kenaci na viññeyyāti eteneva cakkhuviññāṇena vā sotaviññāṇena vā na vijānitabbā. Evaṃ sante dvinnampi padānaṃ atthanānattato duko hoti.

[14-19] Āsavagocchake āsavantīti āsavā, cakkhutopi .pe. Manatopi sandanti, pavattantīti vuttaṃ hoti. Dhammato yāva gotrabhuṃ okāsato yāva bhavaggaṃ savantīti vā āsavā, ete dhamme etañca okāsaṃ antokaritvā pavattantīti attho. Antokaraṇattho hi ayaṃ ākāro. Cirappārivāsiyaṭṭhena madirādayo āsavā, āsavā viyātipi āsavā. Lokasmiṃ hi cirappārivāsikā madirādayo āsavāti vuccanti. Yadi ca cirappārivāsiyaṭṭhena āsavā, eteyeva bhavitumarahanti. Vuttaṃ hetaṃ "purimā bhikkhave koṭi na paññāyati avijjāya `ito pubbe avijjā nāhosī"tiādi.

Tato aññe no āsavā nāma. Attānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattehi saha āsavehīti sāsavā. Evaṃ pavattamānā natthi etesaṃ āsavāti anāsavā. Sesaṃ hetugocchake vuttanayeneva veditabbaṃ. Ayaṃ pana viseso, yathā tattha "na hetū kho pana dhammā sahetukāpi ahetukāpi"ti ayaṃ osānaduko paṭhamadukassa dutiyapadaṃ ādimhi ṭhapetvā vutto, evaṃ idha "no āsavā kho pana dhammā sāsavāpi anāsavāpi"ti na vutto. Kiñcāpi na vutto, atha kho ayañca añño ca bhedo tattha vuttanayeneva veditabbo.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๒๖๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “เหตุโคจฉกะ”