@3 saṃ.kha. 17/100/119 4 Ma.u. 14/248/215
@5 cha.Ma. tebhūmakā 6 cha.Ma. uppattārahaṃ Laddhā nāma hoti. Tasmā "bhūmiladdhan"ti vuccati. Evametesu catūsu uppannesu idha vattamānuppannaṃ adhippetaṃ.
Tatrāyaṃ vacanattho:- pubbantato uddhaṃ uppādādiabhimukhaṃ pannanti uppannaṃ. Uppannasaddo panesa atīte paṭiladdhe samuṭṭhite avikkhambhite asamucchinne khaṇattayagateti anekesu atthesu dissati. Ayañhi "tena kho pana bhikkhave samayena kakusandho bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno"ti ettha atīte āgato. "āyasmato ānandassa atirekacīvaraṃ uppannaṃ hotī"ti ettha paṭiladdhe. "seyyathāpi bhikkhave uppannaṃ mahāmeghaṃ, tamenaṃ mahāvāto antarāyeva antaradhāpetī"ti ettha samuṭṭhite. "uppannaṃ gamiyacittaṃ duppaṭivinodiyañca, uppannuppanne pāpake akusale dhamme ṭhānaso antaradhāpetī"ti ettha avikkhambhite. "ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvento bahulīkaronto uppannuppanne pāpake akusale dhamme ṭhānaso antarāyeva antaradhāpetī"ti ettha asamucchinne. "uppajjamānaṃ uppannanti, āmantā"ti ettha khaṇattayagate. Svāyamidhāpi khaṇattayagateva daṭṭhabbo. Tasmā uppannaṃ hotīti ettha khaṇattayagataṃ hoti, vattamānaṃ hoti, paccuppannaṃ hotīti ayaṃ saṅkhepattho.
"cittaṃ uppannaṃ hotī"ti cetaṃ desanāsīsameva, na pana cittaṃ ekakameva uppajjati. Tasmā yathā "rājā āgato"ti vutte na parisaṃ pahāya ekakova āgato, rājaparisāya pana saddhiṃyeva āgatoti paññāyati, evamidaṃ cittampi paropaṇṇāsakusala- dhammehi saddhiṃyeva uppannanti veditabbaṃ. Pubbaṅgamaṭṭhena pana "cittaṃ uppannaṃ hoti"ccetaṃ vuttaṃ.