@7 saṃ.kha. 17/100/119 8 aṅ. ekaka. 20/51/9 9 aṅ. tika. 20/110/255

Lokuttaradhammaṃ pucchanto pana "kataraṃ phassaṃ adhigatosi. Kataraṃ vedanaṃ. Kataraṃ saññaṃ. Kataraṃ cetanaṃ. Kataraṃ cittan"ti apucchitvā "kataraṃ paññaṃ tvaṃ bhikkhu adhigatosi. Kiṃ paṭhamaṃ maggapaññaṃ, udāhu dutiyaṃ .pe. Tatiyaṃ .pe. Catutthaṃ maggapaññaṃ adhigatosīti paññaṃ jeṭṭhikaṃ paññaṃ dhuraṃ katvā pucchati. Paññuttarā sabbe kusalā dhammā na parihāyanti. Paññā pana kimatthiyā. Paññavato bhikkhave ariyasāvakassa tadanvayā saddhā saṇṭhāti, tadanvayaṃ viriyaṃ saṇṭhāti, tadanvayā sati saṇṭhāti, tadanvayo samādhi saṇṭhātī"ti evamādīni panettha suttāni daṭṭhabbāni. Iti lokuttaradhammaṃ patvā paññā jeṭṭhikā hoti paññā dhurā hoti paññā pubbaṅgamā hotīti veditabbā. Ayaṃ pana lokiyadesanā, tasmā cittaṃ dhuraṃ katvā desento "cittaṃ uppannaṃ hotī"ti āha.

Somanassasahagatanti sātamadhuravedayitasaṅkhātena somanassena saha ekuppādādibhāvaṃ gataṃ. Ayaṃ pana sahagatasaddo tabbhāve vokiṇṇe nissaye ārammaṇe saṃsaṭṭheti imesu atthesu dissati. Tattha "yāyaṃ taṇhā ponobbhavikā nandirāgasahagatā"ti tabbhāve veditabbo. Nandirāgabhūtāti attho. "yā bhikkhave vīmaṃsā kosajjasahagatā kosajjasampayuttā"ti vokiṇṇe veditabbo. Antarantarā uppajjamānena kosajjena vokiṇṇāti ayamettha attho. "aṭṭhikasaññāsahagataṃ satisambojjhaṅgaṃ bhāvetī"ti nissaye veditabbo. Aṭṭhikasaññaṃ nissāya aṭṭhikasaññaṃ bhāvetvā paṭiladdhanti attho. "lābhī hoti rūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ, arūpasahagatānaṃ vā"ti ārammaṇe veditabbo. Rūpārūpārammaṇānanti attho. "idaṃ sukhaṃ imāya pītiyā sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttan"ti saṃsaṭṭhe. Imasmiṃ pade ayameva attho adhippeto. Somanassasaṃsaṭṭhaṃ hi idha somanassasahagatanti vuttaṃ.

Saṃsaṭṭhasaddopi cesa sadise avassute mittasanthave sahajāteti ca bahūsu atthesu dissati. Ayañhi "kise thūle ca vivajjetvā saṃsaṭṭhā yojitā hayā"ti

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๓๐๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์”