Mahāsamuddo pana jalasāgaro nāmāti veditabbo. So caturāsītiyojana- sahassagambhīro. Tattha udakassa āḷhakasatehi vā āḷhakasahassehi vā āḷhakasatasahassehi vā pamāṇaṃ nāma natthi, atha kho asaṅkheyyo appameyyo mahāudakakkhandhotveva saṅkhyaṃ gacchati. Ayaṃ jalasāgaro nāma.

Katamo nayasāgaro? tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ. Dvepi hi tantiyo paccavekkhantānaṃ Saddhāsampannānaṃ pasādabahulānaṃ ñāṇuttarānaṃ kulaputtānaṃ anantaṃ pītisomanassaṃ uppajjati. Katamā dvepi? vinayañca abhidhammañca. Vinayadharānaṃ bhikkhūnaṃ vinayatantiṃ paccavekkhantānaṃ "dosānurūpaṃ sikkhāpadapaññāpanaṃ nāma `imasmiṃ dose imasmiṃ vītikkame idaṃ nāma hotī'ti sikkhāpadapaññāpanaṃ aññesaṃ avisayo, buddhānameva visayo"ti uttarimanussadhammapeyyālaṃ paccavekkhantānaṃ nīlapeyyālaṃ paccavekkhantānaṃ sañcarittapeyyālaṃ paccavekkhantānaṃ anantaṃ pītisomanassaṃ uppajjati. Ābhidhammika- bhikkhūnampi "khandhantaraṃ āyatanantaraṃ dhātvantaraṃ indriyabalabojjhaṅgakammavipākantaraṃ rūpārūpaparicchedaṃ saṇhasukhumadhammaṃ gaganatale tārakarūpāni gaṇento viya rūpārūpadhamme pabbapabbaṃ koṭṭhāsakoṭṭhāsaṃ katvā vibhajanto dassesi vata no satthā"ti abhidhammatantiṃ paccavekkhantānaṃ anantaṃ pītisomanassaṃ uppajjati.

Evaṃ uppattiyā panassa idaṃ vatthumpi veditabbaṃ:- mahānāgatimiyatissadattatthero kira nāma "mahābodhiṃ vandissāmī"ti paratīraṃ gacchanto nāvāya uparitale nisinno mahāsamuddaṃ oloketi. Athassa tasmiṃ samaye neva paratīraṃ paññāyittha, na orimatīraṃ.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๓๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “ติกมาติกา ๒๒ ติกะ”