Etesaṃ hi rūpārammaṇādīni gocaravisayo nāma, tāni manena paccanubhaviyamānāni rūpārammaṇādīniyevāti ayamattho siddho hoti. Dibbacakkhuñāṇādīnañca rūpādiārammaṇattātipi ayamattho siddhoyeva hoti. Anāpāthagatāneva hi rūpārammaṇādīni

@3 cha.Ma. ayaṃ pāṭho na dissati 4 cha.Ma. nakutocisamuṭṭhānā 5 Ma.mū. 12/455/405 Dibbacakkhuñāṇādīnaṃ ārammaṇāni, na ca tāni dhammārammaṇāni bhavantīti vuttanayeneva ārammaṇavavaṭṭhānaṃ veditabbaṃ.

Tattha ekekaṃ ārammaṇaṃ dvīsu dvīsu dvāresu āpāthamāgacchati. Rūpārammaṇaṃ hi cakkhuppasādaṃ ghaṭetvā taṃkhaṇeyeva manodvāre āpāthamāgacchati, bhavaṅgacalanassa paccayo hotīti attho. Saddagandharasaphoṭṭhabbārammaṇesupi eseva nayo. Yathā hi sakuṇo ākāsenāgantvā rukkhagge nilīyamānova rukkhasākhañca ghaṭeti, chāyā cassa paṭhaviyaṃ paṭihaññati, sākhāghaṭanachāyāpharaṇāni apubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇeyeva bhavanti. Evaṃ paccuppannarūpādīnaṃ cakkhuppasādādighaṭanañca bhavaṅgacalanasamatthatāya manodvāre āpāthagamanañca apubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇeyeva hoti. Tato bhavaṅgaṃ vicchinditvā cakkhudvārādīsu uppannānaṃ āvajjanādīnaṃ voṭṭhavanapariyosānānaṃ anantarā tesaṃ ārammaṇānaṃ aññatarasmiṃ idaṃ mahācittaṃ uppajjati.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๓๑๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์”