Apica satta dhammā dhammavicayasambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattanti paripucchakatā vatthuvisadakiriyatā indriyasamattapaṭipādanatā duppaññapuggalaparivajjanatā paññavanta- puggalasevanatā gambhīrañāṇacariyapaccavekkhaṇatā tadadhimuttatāti imehi kāraṇehettha ñāṇasampayuttatā veditabbā. Imesaṃ pana vitthāro bojjhaṅgavibhaṅge āvībhavissati.

Evaṃ ñāṇasampayuttaṃ hutvā uppannañcetaṃ asaṅkhārena appayogena anupāyacintanāya uppannattā asaṅkhārikaṃ nāma jātaṃ. Tayidaṃ rajanīyavaṇṇārammaṇaṃ hutvā uppajjamānameva tividhena niyamena uppajjati dānamayaṃ vā hoti sīlamayaṃ vā bhāvanāmayaṃ vā.

Kathaṃ? yadā hi nīlapītalohitodātesu pupphādīsu aññataraṃ labhitvā vaṇṇavasena Ābhujitvā "vaṇṇadānaṃ mayhan"ti buddharatanādīni pūjeti, tadā dānamayaṃ hoti. Tatridaṃ vatthu:- bhaṇḍāgārikasaṃghamitto kira ekaṃ suvaṇṇakhacitaṃ vatthaṃ labhitvā "idampi vatthaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ, sammāsambuddhopi suvaṇṇavaṇṇo, suvaṇṇavaṇṇaṃ vatthaṃ suvaṇṇavaṇṇasseva anucchavikaṃ, amhākañca vaṇṇadānaṃ bhavissatī"ti mahācetiye āropesi. Evarūpepi kāle dānamayaṃ hotīti veditabbaṃ. Yadā pana tathārūpameva deyyadhammaṃ labhitvā "mayhaṃ kulavaṃso kulatanti kulappaveṇi esā, kulavattaṃ etan"tibuddharatanādīni pūjeti, tadā sīlamayaṃ hoti. Yadā pana tādisena vatthunā ratanattayapūjaṃ katvā "ayaṃ vaṇṇo khayaṃ gacchissati, vayaṃ gacchissatī"ti khayavayaṃ paṭṭhapeti, tadā bhāvanāmayaṃ hoti.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๓๑๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์”