Viññāpanattā panesā viññattīti vuccati. Kiṃ viññāpetīti? ekaṃ kāyikakaraṇaṃ. Cakkhupathasmiṃ hi ṭhito hatthaṃ vā pādaṃ vā ukkhipati, sīsaṃ vā bhamukaṃ vā cāleti. Ayaṃ hatthādīnaṃ ākāro cakkhuviññeyyo hoti, viññatti pana na cakkhuviññeyyā, manoviññeyyāeva. Cakkhunā hi hatthavikārādivasena vipphandamānaṃ vaṇṇārammaṇameva passati, viññattiṃ pana manodvārikacittena cintetvā "idañcidañca esa kāreti maññe"ti jānāti.

Yathā hi araññe nidāghasamaye udakaṭṭhāne manussā "imāya saññāya idha udakassa atthibhāvaṃ jānissantī"ti rukkhagge tālapaṇṇādīni bandhāpenti, surāpānadvāre dhajaṃ ussāpenti, uccaṃ vā pana rukkhaṃ vāto paharitvā cāleti, antoudake maccheva calante upari pubbuḷakāni uṭṭhahanti, mahoghassa gatamaggapariyante tiṇapaṇṇakasaṭaṃ ussāditaṃ hoti. Tattha tālapaṇṇadhajasākhācalanapubbuḷakatiṇapaṇṇakasaṭe disvā yathā cakkhunā adiṭṭhampi "ettha udakaṃ bhavissati, surā bhavissati, ayaṃ rukkho vātena pahato bhavissati, antoudake maccho bhavissati, ettakaṃ ṭhānaṃ ajjhottharitvā ogho gato bhavissatī"ti manoviññāṇena jānāti, evameva viññattipi na cakkhuviññeyyā, manoviññeyyāva. Cakkhunā hi hatthavikārādivasena vipphandamānaṃ vaṇṇārammaṇameva passati, viññattiṃ pana manodvārikacittena cintetvā "idañcidañca esa kāreti maññe"ti jānāti.

Na kevalañcesā viññāpanatova viññatti nāma, viññeyyatopi pana viññattiyeva nāma. Ayañhi paresaṃ antamaso tiracchānagatānampi pākaṭā hoti, tattha tattha

Pākārakuḍḍādiantarikassa pana parassa apākaṭakālopi atthi, kiñcāpi tasmiṃ khaṇe apākaṭā, sammukhībhūtānaṃ pana pākaṭattā viññattiyeva nāma hoti.