Cittasamuṭṭhānikakāye calante tisamuṭṭhāniko calati na calatīti. Sopi tatheva calati, taṃgatiko tadanuvattikova hoti. Yathā hi udake gacchante udake patitāni sukkhadaṇḍakatiṇapaṇṇādīnipi udakagatikāneva bhavanti, tasmiṃ gacchante gacchanti, tiṭṭhante tiṭṭhanti. Evaṃ sampadamidaṃ veditabbaṃ. Evamesāpi cittasamuṭṭhānesu rūpesu viññatti kāyakammadvāraṃ nāmāti veditabbā.

Yā pana tasmiṃ dvāre siddhā cetanā, yāya pāṇaṃ hanati, adinnaṃ ādiyati, micchācāraṃ carati, pāṇātipātādīhi viramati. Idaṃ kāyakammaṃ nāma. Evaṃ paravādimhi sati kāyo dvāraṃ, tamhi dvāre siddhā cetanā kāyakammaṃ kusalaṃ vā akusalaṃ vāti ṭhapetabbaṃ. Paravādimhi pana asati kusalaṃ vā akusalaṃ vā abyākataṃ vāti tikaṃ pūretvāva ṭhapetabbaṃ. Tattha yathā nagaradvāraṃ kataṭṭhāneyeva tiṭṭhati, aṅgulimattampi aparāparaṃ na saṅkamati, tena tena pana dvārena mahājano sañcarati, evameva dvāre dvāraṃ na carati, kammaṃ pana tasmiṃ tasmiṃ dvāre uppajjanato carati. Tenāhu porāṇā:-

"dvāre caranti kammāni na dvārā dvāracārino

tasmā dvārehi kammāni aññamaññaṃ vavaṭṭhitā"ti.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๓๓๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์”