Vacīkammadvārakathā

vacīkammadvārakathāyaṃ pana cetanāviratisaddavasena tividhā vācā nāma. Tattha "catūhi bhikkhave aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, no dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūnan"ti ayaṃ cetanāvācā nāma. "yā catūhi vacīduccaritehi ārati virati .pe. Ayaṃ vuccati sammāvācā"ti ayaṃ virativācā nāma. "vācā girā byappatho udīraṇaṃ ghoso ghosakammaṃ vācā vacībhedo"ti ayaṃ saddavācā nāma. Tāsu vacīkammadvāranti neva cetanāya nāmaṃ, na viratiyā. Sahasaddā pana ekā viññatti atthi, idaṃ vacīkammadvāraṃ nāma. Yaṃ sandhāya vuttaṃ "katamantaṃ rūpaṃ vacīviññatti? yā kusalacittassa vā akusalacittassa vā abyākatacittassa vā vācā girā byappatho udīraṇaṃ ghoso ghosakammaṃ vācā vacībhedo, ayaṃ vuccati vācā. Yā tāya vācāya viññatti viññāpanā viññāpitattaṃ, idantaṃ rūpaṃ vacīviññattī"ti.

"idaṃ vakkhāmi, etaṃ vakkhāmī"ti hi vitakkayato vitakkavipphārasaddo nāma uppajjati. Ayaṃ na sotaviññeyyo, manoviññeyyoti mahāaṭṭhakathāyaṃ āgato. Āgamaṭṭhakathāsu pana "vitakkavipphārasaddanti vitakkavipphāravasena uppannaṃ vippalapantānaṃ suttappamattādīnaṃ saddaṃ. Sutvāti taṃ sutvā, yaṃ vitakkayato tassa so saddo uppanno, tassa vasena `evampi te mano, itthampi te mano'ti ādisatī"ti vatvā vatthūnipi kathitāni. Paṭṭhānepi "cittasamuṭṭhānaṃ saddāyatanaṃ sotaviññāṇassa ārammaṇapaccayena paccayo"ti āgataṃ. Tasmā vinā viññattighaṭanāya uppajjamāno asotaviññeyyo vitakkavipphārasaddo nāma natthi. "idaṃ vakkhāmi, etaṃ vakkhāmī"ti uppajjamānaṃ pana cittaṃ paṭhavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu vaṇṇo gandho raso ojāti aṭṭha rūpāni samuṭṭhāpeti. Tesaṃ abbhantare cittasamuṭṭhānā paṭhavīdhātu upādinnakaṃ ghaṭiyamānāva uppajjati. Tena paṭhavīdhātusaṅghaṭanena saheva saddo uppajjatīti ayaṃ cittasamuṭṭhāno saddo nāma. Ayaṃ na viññatti, tassā pana