Yadā pana kāyaṅgavācaṅgāni acopetvā raho nisanno abhijjhābyāpādamicchā- diṭṭhisahagatāni cittāni uppādeti, tadā kammaṃ manokammaṃ, dvārampi manodvārameva. Evaṃ akusalaṃ manokammaṃ manodvāre samuṭṭhāti. Imasmiṃ pana ṭhāne cetanāpi cetanāsampayuttakā dhammāpi manodvāreyeva samuṭṭhahanti. Evaṃ akusalaṃ manokammaṃ tīsupi dvāresu samuṭṭhātīti veditabbaṃ.

Yaṃ pana vuttaṃ "tathā kusalāni kāyavacīmanokammānī"ti, tatrāyaṃ nayo:- yadā hi kenaci kāraṇena vattuṃ asakkonto "pāṇātipātā adinnādānā kāmesumicchācārā paṭiviramāmī"ti imāni sikkhāpadāni hatthamuddhāya gaṇhāti, tadā kammaṃ kāyakammaṃ, dvārampi kāyadvārameva. Evaṃ kusalaṃ kāyakammaṃ kāyadvāre samuṭṭhāti, tehi cittehi sahagatā anabhijjhādayo cetanāpakkhikā vā honti abbohārikā vā.

Yadā pana tāneva sikkhāpadāni vacībhedaṃ katvā gaṇhāti, tadā kammaṃ kāyakammaṃ, dvāraṃ pana vacīdvāraṃ hoti. Evaṃ kusalaṃ kāyakammaṃ vacīdvāre samuṭṭhāti, tehi cittehi sahagatā anabhijjhādayo cetanāpakkhikā vā honti abbohārikā vā.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๓๕๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์”