Idañca ekasmiṃ samaye ekassa vā puggalassa rūpārammaṇaṃ ārabbha uppannaṃ, puna aññasmiṃ samaye aññassa vā puggalassa saddādīsupi aññataraṃ ārammaṇaṃ ārabbha uppajjatieva. Evaṃ uppajjamānassa cassa ekasmiṃ bhave paṭhamaṃ rūpārammaṇaṃ ārabbha pavatti hoti, pacchā saddārammaṇanti ayampi kamo natthi. Rūpādīsu cāpi paṭhamaṃ nīlārammaṇaṃ, pacchā pītārammaṇanti ayampi niyamo natthi. Iti imaṃ sabbārammaṇatañceva kamābhāvañca kamābhāvepi ca nīlapītādīsu niyamābhāvaṃ dassetuṃ "yaṃ yaṃ vā panārabbhā"ti āha. Idaṃ vuttaṃ hoti:- imesu rūpādīsu na yaṅkiñci ekameva, athakho yaṃ yaṃ vā panārabbha uppannaṃ hoti, evaṃ uppajjamānampi ca "paṭhamaṃ rūpārammaṇaṃ, pacchā saddārammaṇaṃ ārabbhā"ti evampi anuppajjitvā yaṃ yaṃ vā panārabbha uppannaṃ hoti, paṭilomato vā anulomato vā ekantarikadvikantarikādinayena vā rūpārammaṇādīsu yaṃ vā taṃ vā ārammaṇaṃ katvā uppannaṃ hotīti attho. Rūpārammaṇesupi ca "paṭhamaṃ nīlārammaṇaṃ, pacchā pītārammaṇan"ti imināpi niyamena anuppajjitvā yaṃ yaṃ vā panārabbha nīlapītakādīsu rūpārammaṇesu yaṃ vā taṃ vā rūpārammaṇaṃ ārabbha uppannaṃ hotīti attho. Saddārammaṇādīsupi eseva nayo. Ayaṃ tāva ekā yojanā.

Ayaṃ pana aparā:- rūpaṃ ārammaṇaṃ etassāti rūpārammaṇaṃ .pe. Dhammo ārammaṇaṃ etassāti dhammārammaṇaṃ. Iti rūpārammaṇaṃ vā .pe. Dhammārammaṇaṃ vā cittaṃ uppannaṃ hotīti vatvā puna "yaṃ yaṃ vā panārabbhā"ti āha. Tassattho:- etesu rūpādīsu heṭṭhā vuttanayeneva yaṃ vā taṃ vā panārabbha uppannaṃ hotati. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana "yevāpanake abhinavaṃ natthi, heṭṭhā gahitameva gahitan"ti vatvā "rūpaṃ vā ārabbha .pe. Dhammaṃ vā ārabbha idaṃ vā idaṃ vā ārabbhāti kathetuṃ idaṃ vuttan"ti ettakameva āgataṃ.

Kāmāvacarakusaladhammuddesakathā