dhammuddesavāraphassapañcamakarāsivaṇṇanā

tasmiṃ samayeti idaṃ aniyamaniddiṭṭhassa samayassa niyamato paṭiniddesavacanaṃ. Tasmā "yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti, tasmiṃyeva samaye phasso hoti .pe. Avikkhepo hotī"ti ayamattho veditabbo. Tattha yatheva cittaṃ, evaṃ phassādīsupi "phasso hoti. Kiṃ hoti? kāmāvacaro hoti, kusalo hoti, uppanno hoti, somanassasahagato hotī"tiādinā nayena labbhamānapadavasena yojanā kātabbā. Vedanāya hi "somanassasahagatā"ti paññindriye ca "ñāṇasampayuttan"ti na labbhati, tasmā "labbhamānapadavasenā"ti vuttaṃ. Idaṃ aṭṭhakathāmuttakaṃ ācariyānaṃ mataṃ, na panetaṃ sārato daṭṭhabbaṃ.

Kasmā panettha phassova paṭhamaṃ vuttoti? cittassa paṭhamābhinipātattā. Ārammaṇasmiṃ Hi cittassa paṭhamābhinipāto hutvā phasso ārammaṇaṃ phusamāno uppajjati, tasmā paṭhamaṃ vutto. Phassena pana phusitvā vedanāya vediyati, saññāya sañjānāti, cetanāya ceteti, tena vuttaṃ "phuṭṭho bhikkhave vedeti, phuṭṭho sañjānāti, phuṭṭho cetetī"ti.

Apica ayaṃ phasso nāma yathā pāsādaṃ patvā thambho nāma sesadabbasambhārānaṃ balavapaccayo, tulāsaṅghāṭabhittipādakūṭagopānasīsiṅghāṭakapakkhapāsakamukhavaṭṭiyo thambhābaddhā thambhe patiṭṭhitā, evameva sahajātasampayuttadhammānaṃ balavapaccayo hoti. Thambhasadiso hi esa, avasesā dabbasambhārasadisāti tasmāpi paṭhamaṃ vutto. Idaṃ pana akāraṇaṃ, ekacittasmiṃ hi uppannadhammānaṃ "ayaṃ paṭhamaṃ uppanno, ayaṃ pacchā"ti idaṃ vattuṃ na labbhā, balavapaccayabhāvepi phassassa kāraṇaṃ na dissati, desanāvāreneva phasso paṭhamaṃ vutto. "vedanā hoti, phasso hoti. Saññā hoti, phasso hoti. Cetanā hoti, phasso hoti. Cittaṃ hoti, phasso hoti. Vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, vitakko hotī"ti āharitumpi hi vaṭṭeyya, desanāvārena pana phassova paṭhamaṃ vuttoti veditabbo. Yathā cettha, evaṃ sesadhammesupi pubbāparakkamo nāma na pariyesitabbo. Vacanatthalakkhaṇarasādīhi pana dhammāeva pariyesitabbā.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๓๗๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์”