Yasmā vā "uppannaṃ hotīti ettha cittaṃ uppannanti etaṃ desanāsīsameva, na pana cittaṃ ekameva uppajjatī"ti aṭṭhakathāyaṃ vicāritaṃ. Tasmā "cittaṃ uppannan"ti etthāpi cittameva aggahetvā paropaṇṇāsakusaladhammehi saddhiṃyeva cittaṃ gahitaṃ. Evaṃ tattha saṅkhepato sabbepi cittacetasikadhamme gahetvā idha sarūpeneva pabhedato dassetuṃ "phasso hotī"tiādi āraddhaṃ. Iti phassādayo viya cittampi vuttamevāti veditabbaṃ.
Dhammuddesavārajhānaṅgarāsivaṇṇanā
vitakketīti vitakko, vitakkanaṃ vā vitakko, ūhananti vuttaṃ hoti. Svāyaṃ ārammaṇe cittassa abhiniropanalakkhaṇo. So hi ārammaṇe cittaṃ āropeti. Yathā hi koci rājavallabhaṃ ñātiṃ vā mittaṃ vā nissāya rājagehaṃ ārohati, evaṃ vitakkaṃ nissāya cittaṃ ārammaṇaṃ ārohati. Tasmā so ārammaṇe cittassa abhiniropanalakkhaṇoti vutto. Nāgasenatthero panāha "ākoṭanalakkhaṇo vitakko. Yathā mahārāja bherī ākoṭitā atha pacchā anuravati anusaddāyati, evameva kho mahārāja yathā ākoṭanā, evaṃ vitakko daṭṭhabbo. Yathā pacchā anuravanā anusaddāyanā, evaṃ vicāro daṭṭhabbo"ti. Svāyaṃ āhananapariyāhananaraso. Tathā hi tena yogāvacaro ārammaṇaṃ vitakkāhataṃ vitakkapariyāhataṃ karotīti vuccati. Ārammaṇe cittassa ānayanapaccupaṭṭhāno.
Ārammaṇe tena cittaṃ vicaratīti vicāro, vicāraṇaṃ vā vicāro, anusañcaraṇanti vuttaṃ hoti. Svāyaṃ ārammaṇānumajjanalakkhaṇo. Tattha sahajātānuyojanaraso, cittassa anuppabandhapaccupaṭṭhāno. Santepi ca nesaṃ katthaci aviyoge oḷārikaṭṭhena pubbaṅgamaṭṭhena ca ghaṇḍābhighāto viya abhiniropanaṭṭhena cetaso paṭhamābhinipāto vitakko, sukhumaṭṭhena anumajjanasabhāvaṭṭhena ca ghaṇḍānuravo viya anuppabandho