Yathā mahārāja udakaṃ, evaṃ cittaṃ daṭṭhabbaṃ, yathā te manussā, evaṃ yogāvacaro daṭṭhabbo, yathā paṅkasevālapaṇakakaddamo, evaṃ kilesā daṭṭhabbā, yathā udakappasādakamaṇi, evaṃ saddhā daṭṭhabbā, yathā udakappasādakamaṇimhi pakkhittamatte paṅkasevālapaṇakakaddamo sannisīdati, acchaṃ bhavati udakaṃ vippasannaṃ anāvilaṃ, evameva kho mahārāja saddhā uppajjamānā nīvaraṇe vikkhambheti, vinīvaraṇaṃ cittaṃ hoti acchaṃ vippasannaṃ anāvilanti.
Yathā pana kumbhilamakaragāharakkhasādikiṇṇaṃ pūraṃ mahānadiṃ āgamma bhīrukajanā ubhosu tīresu tiṭṭhanti, saṅgāmasūro pana mahāyodho āgantvā "kasmā tiṭṭhathā"ti pucchitvā "sappaṭibhayabhāvena otarituṃ na visahāmā"ti vutte sunisitaṃ asiṃ gahetvā "mama pacchato etha, mā bhāyitthā"ti vatvā nadiṃ otaritvā āgatāgate kumbhilādayo paṭibāhitvā orimatīrato manussānaṃ sotthibhāvaṃ karonto pārimatīraṃ neti, pārimatīratopi sotthinā orimatīraṃ āneti, evameva dānaṃ dadato sīlaṃ rakkhato uposathakammaṃ karoto bhāvanaṃ ārabhato saddhā pubbaṅgamā purecārikā hoti. Tena vuttaṃ "pakkhandanalakkhaṇā ca saddhā"ti.
Aparo nayo:- saddahanalakkhaṇā saddhā okappanalakkhaṇā vā, pasādanarasā udakappasādakamaṇi viya. Pakkhandanarasā vā oghuttaraṇo viya. Akālussiyapaccupaṭṭhānā adhimuttipaccupaṭṭhānā vā, saddheyyavatthupadaṭṭhānā sotāpattiyaṅgapadaṭṭhānā vā, sā hatthavittavījāni viya daṭṭhabbā.
Vīrānaṃ bhāvo viriyaṃ, vīrānaṃ vā kammaṃ viriyaṃ, vidhinā vā nayena upāyena īriyitabbaṃ pavattayitabbanti viriyaṃ, tadeva kosajjassa abhibhavanato adhipatiyaṭṭhena indriyaṃ, paggahaṇalakkhaṇe vā indattaṃ kāretīti indriyaṃ. Viriyameva indriyaṃ viriyindriyaṃ. Taṃ panetaṃ upatthambhanalakkhaṇañca viriyaṃ paggahaṇalakkhaṇañca. Yathā hi jiṇṇagharaṃ āgantukena thūṇupatthambhena tiṭṭhati, evameva yogāvacaro viriyupatthambhena upatthambhito hutvā sabbakusaladhammehi na hāyati na parihāyati. Evaṃ tāvassa upatthambhanalakkhaṇatā veditabbā. Tenāha thero nāgaseno:-