Tesu samatiṃsāya dhammesu aṭṭhārasa dhammā avibhattikā honti, dvādasa dhammā savibhattikā. Katame aṭṭhārasa? phasso saññā cetanā vicāro pīti jīvitindriyaṃ kāyapassaddhiādayo dvādasa dhammāti ime aṭṭhārasa avibhattikā. Vedanā cittaṃ vitakko cittekaggatā saddhindriyaṃ viriyindriyaṃ satindriyaṃ paññindriyaṃ hiribalaṃ ottappabalaṃ alobho adosoti ime dvādasa dhammā savibhattikā. Tesu satta dhammā dvīsu ṭhānesu vibhattā, eko tīsu, dve catūsu, eko chasu, eko sattasu ṭhānesu vibhatto.

Kathaṃ? cittaṃ vitakko saddhā hiri ottappaṃ alobho adosoti ime satta Dvīsu ṭhānesu vibhattā.

Etesu hi cittaṃ tāva phassapañcakaṃ patvā "cittaṃ hotī"ti vuttaṃ, indriyāni patvā "manindriyan"ti. Vitakko jhānaṅgāni patvā "vitakko hotī"ti vutto, maggaṅgāni patvā "sammāsaṅkappo"ti. Saddhā indriyāni patvā "saddhindriyaṃ hotī"ti vuttā, balāni patvā "saddhābalan"ti. Hiri balāni patvā "hiribalaṃ hotī"ti vuttā, lokapāladukaṃ patvā "hirī"ti. Ottappepi eseva nayo. Alobho mūlaṃ patvā "alobho hotī"ti vutto, kammapathaṃ patvā "anabhijjhā"ti. Adoso mūlaṃ patvā "adoso hotī"ti vutto, kammapathaṃ patvā "abyāpādo"ti. Ime satta dvīsu ṭhānesu vibhattā.

Vedanā pana phassapañcakaṃ patvā "vedanā hotī"ti vuttā, jhānaṅgāni patvā "sukhan"ti, indriyāni patvā "somanassindriyan"ti. Evamayaṃ eko dhammo tīsu ṭhānesu vibhatto.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๔๒๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์”