Viriyaṃ pana indriyāni patvā "viriyindriyaṃ hotī"ti vuttaṃ, maggaṅgāni patvā "sammāvāyāmo"ti, balāni patvā "viriyabalan"ti, piṭṭhidukaṃ patvā "paggāho"ti. Satipi indriyāni patvā "satindriyaṃ hotī"ti vuttā, maggaṅgāni patvā "sammāsatī"ti, balāni patvā "satibalan"ti, piṭṭhidukaṃ patvā "sati hotī"ti vuttā. Evaṃ ime dve dhammā catūsu ṭhānesu vibhattā.

Samādhi pana jhānaṅgāni patvā "cittekaggatā hotī"ti vutto, indriyāni patvā "samādhindriyan"ti, maggaṅgāni patvā "sammāsamādhī"ti, balāni patvā "samādhibalan"ti, piṭṭhidukaṃ patvā "samatho, avikkhepo"ti. Evamayaṃ eko dhammo chasu ṭhānesu vibhatto.

Paññā pana indriyāni patvā "paññindriyaṃ hotī"ti vuttā, maggaṅgāni patvā "sammādiṭṭhī"ti, balāni patvā "paññābalan"ti, mūlāni patvā "amoho"ti, kammapathaṃ patvā "sammādiṭṭhī"ti, piṭṭhidukaṃ patvā "sampajaññaṃ, vipassanā"ti. Evamayaṃ eko dhammo sattasu ṭhānesu vibhatto.

Sace pana koci vadeyya "ettha apubbaṃ nāma natthi, heṭṭhā gahitameva gaṇhitvā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne padaṃ pūritaṃ, ananusandhikā kathā, uppaṭipāṭiyā corehi ābhaṭabhaṇḍasadisā, goyūthena gatamagge āluḷitatiṇasadisā, ajānitvā kathitā"ti. So "māhevan"ti paṭisedhetvā vattabbo:- buddhānaṃ desanā ananusandhikā nāma natthi, sānusandhikāva hoti. Ajānitvā kathitāpi natthi, sabbā jānitvā kathitāva. Sammāsambuddho hi tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ kiccaṃ jānāti, taṃ ñatvā kiccavasena vibhattiṃ āropento "aṭṭhārasa dhammā ekekakiccā"ti ñatvā ekekasmiṃ ṭhāne vibhattiṃ āropesi. "satta dhammā dvedvekiccā"ti ñatvā dvīsu dvīsu ṭhānesu vibhattiṃ āropesi. "vedanā tikiccā"ti ñatvā tīsu ṭhānesu vibhattiṃ āropesi. "viriyasatīnaṃ cattāri cattāri kiccānī"ti ñatvā catūsu catūsu ṭhānesu vibhattiṃ āropesi. "samādhi chakicco"ti ñatvā chasu ṭhānesu vibhattiṃ āropesi. "paññā sattakiccā"ti ñatvā sattasu ṭhānesu vibhattiṃ āropesi.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๔๒๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์”