@4 cha.Ma. cittacittaṅgavasena 5 cha.Ma. maggavasena

Tattha pucchāya tāva ayamattho:- yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ somanassasahagataṃ tihetukaṃ asaṅkhārikaṃ mahācittaṃ uppajjati, tasmiṃ samaye phasso hotīti vutto, katamo so phassoti iminā nayena sabbapucchāsu attho veditabbo.

Yo tasmiṃ samaye phassoti tasmiṃ samaye yo phusanakavasena uppanno phasso, so. "phasso"ti idaṃ phassassa sabhāvadīpanato sabhāvapadannāma. Phusanāti phusanākāro. Samphusanāti phusanākārova upasaggavasena padaṃ vaḍḍhetvā vutto. Samphusitattanti samphusitabhāvo. Ayaṃ panettha yojanā:- yo tasmiṃ samaye phusanakavasena phasso, yā tasmiṃ samaye phusanā, yā tasmiṃ samaye samphusanā, yaṃ tasmiṃ samaye samphusitattaṃ. Athavā yo tasmiṃ samaye phusanakavasena phasso aññenāpi pariyāyena phusanā samphusanā samphusitattanti vuccati, ayaṃ tasmiṃ samaye phasso hotīti. Vedanādīnampi niddesesu iminā nayena padayojanā veditabbā.

Ayaṃ panettha sabbasādhāraṇo vibhattivinicchayo:- yānimāni bhagavatā paṭhamaṃ kāmāvacaraṃ kusalaṃ mahācittaṃ bhājetvā dassentena atirekapaṇṇāsapadāni mātikāvasena ṭhapetvā puna ekekapadaṃ gahetvā vibhattiṃ āropitāni, tāni vibhattiṃ gacchantāni tīhi kāraṇehi vibhattiṃ gacchanti, nānā hontāni catūhi kāraṇehi nānā bhavanti. Aparadīpanā panettha dve ṭhānāni gacchanti. Kathaṃ? etāni hi byañjanavasena Upasaggavasena atthavasenāti imehi tīhi kāraṇehi vibhattiṃ gacchanti. Tattha "kodho kujjhanā kujjhitattaṃ, doso dussanā dussitattan"ti evaṃ byañjanavasena vibhattigamanaṃ veditabbaṃ, ettha hi ekova kodho byañjanavasena evaṃ vibhattiṃ gato. "cāro vicāro anuvicāro upavicāro"ti evaṃ pana upasaggavasena vibhattigamanaṃ veditabbaṃ. "paṇḍiccaṃ kosallaṃ nepuññaṃ vebhabyā cintā upaparikkhā"ti evaṃ atthavasena vibhattigamanaṃ veditabbaṃ. Tesu phassapadaniddese tāva imā tissopi vibhattiyo labbhanti. "phasso phusanā"ti hi byañjanavasena vibhattigamanaṃ hoti, "samphusanā"ti upasaggavasena, "samphusitattan"ti atthavasena. Iminā nayena sabbapadaniddesesu vibhattigamanaṃ veditabbaṃ.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๔๒๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์”