Vivicca akusalehi dhammehīti kilesakāmehi sabbākusalehi vā viviccāti attho yujjati. Tena cittaviveko vutto hoti. Purimena cettha vatthukāmehi vivekavacanatoyeva kāmasukhapariccāgo, dutiyena kilesakāmehi vivekavacanato nekkhammasukhapariggaho vibhāvito hoti. Evaṃ vatthukāmakilesakāmavivekavacanatoyeva ca etesaṃ paṭhamena saṅkilesavatthuppahānaṃ, dutiyena saṅkilesappahānaṃ. Paṭhamena lolabhāvassa hetupariccāgo, dutiyena bālabhāvassa. Paṭhamena ca payogasuddhi, dutiyena āsayaposanaṃ vibhāvitaṃ hotīti ñātabbaṃ. Esa tāva nayo "kāmehī"ti ettha vuttakāmesu vatthukāmapakkhe.

Kilesakāmapakkhe pana "../../bdpicture/chando"ti ca "rāgo"ti ca evamādīhi anekabhedo kāmacchandoyeva "kāmo"ti adhippeto. So ca akusalapariyāpannopi samāno "tattha katamo chando kāmo"tiādinā nayena vibhaṅge jhānaṅgapaṭipakkhato visuṃ vuttoti. Kilesakāmattā vā purimapade vutto, akusalapariyāpannattā dutiyapade. Anekabhedato cassa "kāmato"ti avatvā "kāmehī"ti vuttaṃ. Aññesampi ca dhammānaṃ akusalabhāve vijjamāne "tattha katame akusalā dhammā, kāmacchando"tiādinā nayena vibhaṅge uparijhānaṅgapaccanīkapaṭipakkhabhāvadassanato nīvaraṇāneva vuttānīti. Nīvaraṇāni hi jhānaṅgapaccanīkāni, tesaṃ jhānaṅgāneva paṭipakkhāni, viddhaṃsakāni vighātakānīti vuttaṃ hoti. Tathā hi "samādhi kāmacchandassa paṭipakkho, pīti byāpādassa, vitakko thīnamiddhassa, sukhaṃ uddhaccakukkuccassa, vicāro vicikicchāyā"ti peṭake vuttaṃ.

Evamettha "vivicceva kāmehī"ti iminā kāmacchandassa vikkhambhanaviveko vatto hoti. "vivicca akusalehi dhammehī"ti iminā pañcannampi nīvaraṇānaṃ. Aggahitaggahaṇena pana paṭhamena kāmacchandassa, dutiyena sesanīvaraṇānaṃ. Tathā paṭhamena tīsu akusalamūlesu pañcakāmaguṇabhedavisayassa lobhassa, dutiyena āghātavatthubhedādivisayānaṃ dosamohānaṃ. Oghādīsu vā dhammesu paṭhamena

Paṭhamena ca taṇhāya taṃsampayuttakānañca, dutiyena avijjāya taṃsampayuttakānañca. Apica paṭhamena lobhasampayutta- aṭṭhacittuppādānaṃ, dutiyena sesānaṃ catunnaṃ akusalacittuppādānaṃ vikkhambhanaviveko vutto hotīti veditabbo. Ayaṃ tāva "vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehī"ti ettha atthappakāsanā.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๔๗๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “จตุกกนัย”