Nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagatanti ettha pana yāya saññāya bhāvato taṃ "nevasaññānāsaññāyatanan"ti vuccati, yathā paṭipannassa sā saññā hoti, taṃ tāva dassetuṃ vibhaṅge "nevasaññīnāsaññī"ti padaṃ uddharitvā "taṃyeva ākiñcaññāyatanaṃ santato manasikaroti, saṅkhārāvasesasamāpattiṃ bhāveti, tena vuccati nevasaññīnāsaññī"ti vuttaṃ. Tattha santato manasikarotīti "santā vatāyaṃ samāpatti, yatra hi nāma natthibhāvampi ārammaṇaṃ karitvā ṭhassatī"ti evaṃ santārammaṇatāya naṃ "santā"ti manasikaroti. Santato ce manasikaroti, kathaṃ samatikkamo hotīti? anāvajjitukāmatāya so hi kiñcāpi taṃ santato manasikaroti, athakhvassa "ahametaṃ āvajjissāmi samāpajjissāmi adhiṭṭhahissāmi vuṭṭhahissāmi

@3 visaddhi 2/147 asamāpajjitukāmatāya Paccavekkhissāmī"ti esa ābhogo samannāhāro manasikāro na hoti. Kasmā? ākiñcaññāyatanato nevasaññānāsaññāyatanassa santatarapaṇītataratāya.

Yathā hi rājā mahaccarājānubhāvena hatthikkhandhavaragato nagaravīthiyaṃ vicaranto dantakārādayo sippike ekaṃ vatthaṃ daḷhaṃ nivāsetvā ekena sīsaṃ veṭhetvā dantacuṇṇādīhi samokiṇṇagatte anekāni dantavikatādīni sippāni karonte disvā "aho vata re chekā ācariyā, īdisānipi nāma sippāni karissantī"ti evaṃ tesaṃ chekatāya tussati, na cassa evaṃ hoti "aho vatāhaṃ rajjaṃ pahāya evarūpo sippiko bhaveyyan"ti. Taṃ kissa hetu? rajjasiriyā mahānisaṃsatāya. So sippike samatikkamitvāva gacchati. Evameva esa kiñcāpi taṃ samāpattiṃ santato manasikaroti, athakhvassa "ahametaṃ samāpattiṃ āvajjissāmi samāpajjissāmi adhiṭṭhahissāmi vuṭṭhahissāmi paccavekkhissāmī"ti neva esa ābhogo samannāhāro manasikāro hoti. Lo taṃ santato manasikaronto pubbe vuttanayeneva taṃ paramasukhumaṃ appanāppattaṃ saññaṃ pāpuṇāti, yāya nevasaññīnāsaññī nāma hoti, saṅkhārāvasesasamāpattiṃ bhāvetīti vuccati. Saṅkhārāvasesasamāpattinti accantasukhumabhāvappattasaṅkhāraṃ catutthārūpasamāpattiṃ.