[343] Ito paraṃ suddhikasuññatā suññatapaṭipadā suddhikaappaṇihitā appaṇihitapaṭipadāti ayaṃ desanābhedo hoti. Tattha suññatanti lokuttaramaggassetaṃ nāmaṃ. So hi āgamanato, saguṇato, ārammaṇatoti tīhi kāraṇehi nāmaṃ labhati. Kathaṃ? idha bhikkhu anattato abhinivisitvā anattato saṅkhāre passati. Yasmā Pana anattato diṭṭhamatteneva maggavuṭṭhānaṃ nāma na hoti, aniccatopi dukkhatopi daṭṭhumeva vaṭṭati, tasmā "aniccaṃ dukkhamanattā"ti tividhaṃ anupassanaṃ āropetvā sammasanto carati. Vuṭṭhānagāminivipassanā panassa tebhūmikepi saṅkhāre suññatova passati, ayaṃ vipassanā suññatā nāma hoti. Sā āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano maggassa "suññatan"ti nāmaṃ deti. Evaṃ maggo āgamanato suññatanāmaṃ labhati. Yasmā pana so rāgādīhi suñño, tasmā saguṇeneva suññatanāmaṃ labhati. Nibbānampi rāgādīhi suññattā "suññatan"ti vuccati, taṃ ārammaṇaṃ katvā uppannattā maggo ārammaṇato suññatanāmaṃ labhati.

Tattha suttantikapariyāyena saguṇatopi ārammaṇatopi nāmaṃ labhati. Pariyāyadesanā hesā. Abhidhammakathā pana nippariyāyadesanā. Tasmā idha saguṇato vā ārammaṇato vā nāmaṃ na labhati, āgamanatova labhati. Āgamanameva hi dhuraṃ. Taṃ dubbidhaṃ hoti vipassanāgamanaṃ, maggāgamananti. Tattha maggassa āgataṭṭhāne Vipassanāgamanaṃ dhuraṃ. Phalassa āgataṭṭhāne maggāgamanaṃ dhuraṃ. Idha maggassa āgatattā vipassanāgamanameva dhuraṃ jātaṃ.

[350] Appaṇihitanti etthāpi appaṇihitanti maggassetaṃ nāmaṃ. Idampi nāmaṃ maggo tīheva kāraṇehi labhati. Kathaṃ? idha bhikkhu āditova dukkhito abhinivisitvā dukkhatova saṅkhāre passati. Yasmā pana dukkhato diṭṭhamatteneva maggavuṭṭhānaṃ nāma na hoti, aniccatopi anattatopi daṭṭhumeva vaṭṭati, tasmā "aniccaṃ dukkhaṃ anattā"ti tividhaṃ anupassanaṃ āropetvā sammasanto carati. Vuṭṭhānagāminivipassanā panassa tebhūmikesu saṅkhāresu paṇidhiṃ sosetvā pariyādiyitvā vissajjeti. Ayaṃ vipassanā appaṇihitā nāma hoti. Sā āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano maggassa "appaṇihitan"ti nāmaṃ deti. Evaṃ maggo āgamanato appaṇihitanti nāmaṃ labhati. Yasmā pana tattha rāgadosamohapaṇidhayo natthi, tasmā saguṇeneva appaṇihitanti nāmaṃ labhati. Nibbānampi tesaṃ paṇidhīnaṃ abhāvā "appaṇihitan"ti vuccati, taṃ ārammaṇaṃ katvā uppannattā maggo ārammaṇato appaṇihitanti nāmaṃ labhati.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๕๗๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “มรรคจิตดวงที่ ๑”