"animittañca bhāvehi mānānusayamujjaha

tato mānābhisamayā upasanto carissasī"ti animittavipassanaṃ kathesi. Vipassanā hi niccanimittaṃ dhuvanimittaṃ attanimittaṃ sukhanimittañca ugghāteti, tasmā animittāti vuccati. Sāpi kiñcāpi taṃ nimittaṃ ugghāteti, sayaṃ pana nimittadhammesu caratīti sanimittāva hoti. Tasmā sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano maggassa nāmaṃ dātuṃ na sakkoti.

Aparo nayo:- abhidhammo nāma paramatthadesanā, animittamaggassa ca paramatthato hetuvekallameva hoti. Kathaṃ? aniccānupassanāya hi vasena animittavimokkho kathito, tena ca vimokkhena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Taṃ ariyamagge ekaṅgampi na hoti, amaggaṅgattā attano maggassa paramatthato nāmaṃ dātuṃ na sakkoti. Itaresu pana dvīsu anattānupassanāya tāva vasena suññato vimokkho, dukkhānupassanāya vasena appaṇihito vimokkho kathito. Tesu suññatavimokkhena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti, appaṇihitavimokkhena samādhindriyaṃ, tāni ariyamaggassa aṅgattā attano maggassa paramatthato nāmaṃ dātuṃ sakkonti. Maggārammaṇattikepi hi maggādhipatidhammabhājane chandacittānaṃ adhipatikāle tesaṃ dhammānaṃ amaggaṅgatova maggādhipatibhāvo na vutto, evaṃ sampadamidaṃ veditabbaṃ, ayamettha aṭṭhakathāmuttako ekassācariyassa mativinicchayo. Evaṃ sabbathāpi animittavipassanā sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano maggassa nāmaṃ dātuṃ na sakkotīti animittamaggo na gahito.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๕๗๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “มรรคจิตดวงที่ ๑”