Idha padapaṭipāṭiyā dasa padāni honti, aggahitaggahaṇena satta. Tesu pañca avibhattikāni, dve savibhattikāni. Tesu cittaṃ phassapañcakavasena ceva indriyavasena ca dvīsu ṭhānesu vibhattiṃ gacchati. Vedanāphassapañcakajjhānaṅgaindriya- vasena tīsuyeva. Rāsayopi imeva tayo honti. Yevāpanako eko manasikārova.

[436] Niddesavāre cakkhuviññāṇaṃ "paṇḍaran"ti vatthuto vuttaṃ. Kusalañhi attano parisuddhatāya paṇḍaraṃ nāma, akusalaṃ bhavaṅganissandena, vipākaṃ vatthupaṇḍaratāya paṇḍaraṃ nāma.

[438] Cittekaggatāniddese "cittassa ṭhitī"ti ekameva padaṃ vuttaṃ. Idampi hi dubbalaṃ cittaṃ, pavattaṭṭhitimattamevettha labbhati, saṇṭhitiavaṭṭhitibhāvaṃ pāpuṇituṃ na sakkoti. Saṅgahavāre jhānaṅgamaggaṅgāni na uddhatāni. Kasmā? vitakkapacchimakaṃ hi jhānaṃ nāma, hetupacchimako maggo nāma, pakatiyā avitakkacitte jhānaṅgaṃ na labbhati, ahetukacitte ca maggaṅgaṃ. Tasmā idha ubhayampi na uddhataṃ. Saṅkhārakkhandho panettha caturaṅgikoyeva bhājito. Suññatavāro pākatikoyeva. Sotaviññāṇādiniddesāpi imināva nayena veditabbā.

Kevalañhi cakkhuviññāṇādīsu upekkhā bhājitā, kāyaviññāṇe sukhanti ayamettha viseso. Sopi ca ghaṭṭanavasena hotīti veditabbo. Cakkhudvārādīsu hi catūsu upādārūpameva upādārūpaṃ ghaṭṭeti, upādārūpeyeva upādārūpaṃ ghaṭṭente paṭighaṭṭanānighaṃso balavā na hoti, catunnaṃ adhikaraṇīnaṃ upari cattāro kappāsapicupiṇḍe ṭhapetvā picupiṇḍeneva pahatakālo viya phuṭṭhamattameva hoti, vedanā majjhattaṭṭhāne tiṭṭhati. Kāyadvāre pana bahiddhā mahābhūtārammaṇaṃ ajjhattikaṃ kāyappasādaṃ ghaṭṭetvā pasādapaccayesu mahābhūtesu paṭihaññati, yathā

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๖๓๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “วิญญาณ ๕ ที่เป็นกุศลวิบาก”