@4 cha.Ma. maggaṅgāni 5 cha.Ma. saṅkhārakkhandhopettha 6 cha.Ma. picupiṇḍeheva Adhikaraṇīmatthake kappāsapicupiṇḍaṃ ṭhapetvā kūṭena paharantaṃ kappāsapicupiṇḍaṃ chinditvā kūṭaṃ adhikaraṇiṃ gaṇhātīti nighaṃso balavā hoti, evameva paṭighaṭṭanānighaṃso balavā hoti. Iṭṭhe ārammaṇe sukhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ uppajjati, aniṭṭhe dukkhasahagataṃ.

Imesaṃ pana pañcannaṃ cittānaṃ vatthudvārārammaṇāni nibaddhāneva honti, vatthādisaṅkamanaṃ nāmettha natthi. Kusalavipākacakkhuviññāṇaṃ hi cakkhuppasādaṃ vatthuṃ katvā iṭṭhe ca iṭṭhamajjhatte ca catusamuṭṭhānikarūpārammaṇe dassanakiccaṃ sādhayamānaṃ cakkhudvāre ṭhatvā vipaccati, sotaviññāṇādīni sotappasādādayo vatthuṃ katvā iṭṭhaiṭṭhamajjhattesu saddādīsu savanaghāyanasāyanaphusanakiccāni sādhayamānāni sotadvārādīsu ṭhatvā vipaccanti. Saddo panettha dvisamuṭṭhānikoyeva hoti.

[455] Manodhātuniddese sabhāvasuññatanissattaṭṭhena manoyeva dhātu manodhātu, sā cakkhuviññāṇādīnaṃ anantaraṃ rūpādivijānanalakkhaṇā, rūpādīnaṃ sampaṭicchannarasā, tathābhāvapaccupaṭṭhānā, cakkhuviññāṇādiapagamanapadaṭṭhānā. Idha dhammuddese dvādasa padāni honti, aggahitaggahaṇena nava. Tesu satta avibhattikāni, dve savibhattikāni. Adhimokkho manasikāroti dve yevāpanakā. Vitakkaniddeso abhiniropanaṃ pāpetvā ṭhapito. Yasmā panetaṃ cittaṃ nevakusalaṃ nākusalaṃ, tasmā "sammāsaṅkappo"ti vā "micchāsaṅkappo"ti vā na vuttaṃ. Saṅgahavāre labbhamānampi jhānaṅgaṃ pañcaviññāṇasote patitvā gatanti, maggaṅgaṃ pana na labbhatievāti na uddhataṃ. Suññatavāro pākatikoyeva. Imassa cittassa vatthu nibaddhaṃ, hadayavatthumeva hoti. Dvārārammaṇāni anibaddhāni. Tattha kiñcāpi dvārārammaṇāni saṅkamanti, ṭhānaṃ pana ekaṃ. Sampaṭicchannakiccameva hetaṃ hoti. Idañhi pañcadvāre pañcasu ārammaṇesu sampaṭicchannaṃ hutvā vipaccati.