Visayagāho cāti cakkhu rūpavisayaṃ gaṇhāti, sotādīni saddādīnaṃ visaye.

Upanissayamatthasoti upanissayato ca atthato ca. Tattha asambhinnattā cakkhussa, āpāthagatattā rūpānaṃ, ālokasannissitaṃ, manasikārahetukaṃ catūhi paccayehi uppajjati cakkhuviññāṇaṃ saddhiṃ sampayuttadhammehi. Tattha matassāpi cakkhu sambhinnaṃ hoti, jīvato niruddhampi pittena vā semhena vā rudhirena vā palibuddhampi cakkhuviññāṇassa paccayo bhavituṃ asakkontaṃ sambhinnaṃ nāma hoti, sakkontaṃ asambhinnaṃ nāma. Sotādīsupi eseva nayo. Cakkhusmiṃ pana asambhinnepi bahiddhā rūpārammaṇe āpāthaṃ anāgacchante cakkhuviññāṇaṃ nuppajjati, tasmiṃ pana āpāthaṃ āgatepi ālokasannissaye asati nuppajjati, tasmiṃ laddhepi kiriyāmanodhātuyā bhavaṅge anāvaṭṭite nuppajjati, āvaṭṭiteyeva uppajjati. Evaṃ uppajjamānaṃ sampayuttadhammehi saddhiṃyeva uppajjati. Iti imeva cattāro paccaye labhitvā uppajjati cakkhuviññāṇaṃ.

Asambhinnattā sotassa, āpāthagatattā saddānaṃ, ākāsasannissitaṃ manasikārahetukaṃ catūhi paccayehi uppajjati, sotaviññāṇaṃ saddhiṃ sampayuttadhammehi. Tattha ākāsasannissitanti ākāsasannissayaṃ laddhāva uppajjati, na vinā tena. Na hi pidahitakaṇṇacchiddassa sotaviññāṇaṃ pavattati. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ. Yathā cettha, evaṃ ito paresupi. Visesamattaṃ pana pavakkhāma.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๖๖๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “มหาวิบาก ๘”